Người phải nói nhiều giữ giọng bền lâu bằng những thói quen rất nhỏ: uống đủ nước trong ngày, khởi động giọng vài phút trước khi nói lâu, cho giọng nghỉ giữa các buổi, không la hét và không cố nói to át tiếng ồn, ngủ đủ giấc, và đi khám bác sĩ tai mũi họng khi khàn tiếng kéo dài nhiều tuần.
Chào bạn, đây là Phát Thanh Số. Tập này không chỉ cho người làm podcast. Giáo viên, người bán hàng, người làm tổng đài, hướng dẫn viên, ai sống bằng giọng nói cũng có lúc thấy giọng khàn đi, rát cổ cuối ngày. Mình chia sẻ những thói quen mà người làm nghề giọng nói hay giữ, nhắc trước rằng đây không phải lời khuyên chữa bệnh.
Giọng nói được tạo ra thế nào?
Trong cổ họng có hai dây thanh nhỏ. Khi mình nói, hơi từ phổi đẩy lên làm hai dây thanh rung rất nhanh, tạo ra âm thanh. Miệng, mũi, cổ họng biến âm thanh đó thành giọng nói.
Hai dây thanh này mỏng và cần được giữ ẩm. Khi nói quá nhiều, nói quá to, hay nói khi cổ họng khô, chúng bị cọ xát nhiều hơn, dễ sưng, làm giọng khàn.
Giống như cơ bắp, dây thanh mệt thì cần nghỉ. Nói liên tục cả ngày không nghỉ thì giống chạy bộ cả ngày không dừng.
Hiểu điều này rồi, những thói quen giữ giọng sẽ có lý do rõ ràng, không còn là lời khuyên chung chung.
Có một điều nhiều người không để ý: giọng còn phản ánh cả cơ thể. Khi cảm cúm, khi trào ngược dạ dày, khi căng thẳng kéo dài, giọng cũng khàn hay yếu đi. Vì vậy giữ giọng không chỉ là chuyện của cổ họng, mà là chuyện ăn ngủ, nghỉ ngơi của cả người.
Uống nước và giữ ẩm
Thói quen đơn giản nhất là uống nước đều trong ngày, chứ không đợi khát mới uống. Để sẵn một bình nước bên cạnh khi nói lâu, thỉnh thoảng nhấp một ngụm.
Nước ấm thường dễ chịu hơn nước đá cho cổ họng. Nhiều người nói nhiều tránh đồ uống quá lạnh ngay trước khi nói.
Phòng máy lạnh làm không khí khô, cổ họng cũng khô theo. Nếu làm việc lâu trong phòng lạnh, uống nước nhiều hơn, có thể đặt một chậu nước hay máy tạo ẩm nhỏ.
Cà phê, trà đặc, rượu bia làm cơ thể mất nước nhanh hơn. Không cần bỏ hẳn, nhưng uống thêm nước bù lại, nhất là vào ngày phải nói nhiều.
Một dấu hiệu dễ thấy là nước tiểu: vàng sẫm thường là đang thiếu nước. Dấu hiệu nhỏ ấy nhắc mình uống thêm trước khi cổ họng kịp kêu.
Khởi động giọng và nói đúng hơi
Ca sĩ khởi động giọng trước khi hát, người nói nhiều cũng nên làm vậy trước một buổi dài. Vài phút ngân nhẹ, rung môi, đọc to chậm vài câu là đủ để dây thanh vào nhịp.
Nói bằng hơi từ bụng thay vì gồng cổ. Đứng hoặc ngồi thẳng lưng, thả lỏng vai, hít hơi xuống bụng. Khi hơi đủ, giọng tự vang mà không cần gắng sức ở cổ.
Tránh hắng giọng mạnh liên tục. Hắng giọng là đập hai dây thanh vào nhau. Nếu thấy vướng, nuốt nước bọt hoặc nhấp ngụm nước thay vì hắng.
Nếu dùng micro, để micro làm việc to nhỏ. Không cần nói to khi đã có micro, nói vừa phải và để thiết bị khuếch đại.
Đừng cố nói to át tiếng ồn
Một trong những cách nhanh nhất để mất giọng là cố nói to trong chỗ ồn: lớp học ồn ào, quán xá đông, công trường, chợ. Mình gồng cổ mà không nhận ra.
Giáo viên gặp chuyện này nhiều nhất. Thay vì nói to hơn lớp ồn, nhiều thầy cô dùng tín hiệu khác: vỗ tay theo nhịp, giơ tay chờ lớp im, đứng yên không nói cho tới khi lớp chú ý. Hiệu quả mà đỡ hại giọng.
Ở chỗ ồn, đứng gần người nghe hơn thay vì nói to hơn. Nếu phải nói với nhiều người trong không gian lớn thường xuyên, một micro cài áo nhỏ là khoản đầu tư rất đáng.
Tránh la hét khi cổ vũ thể thao, khi hát karaoke quá sức vào những ngày trước khi phải nói nhiều.
Gọi điện thoại cũng là một chỗ hay bị quên. Nói điện thoại ở chỗ ồn, ở ngoài đường, mình tự động gào lên mà không biết. Người làm tổng đài, bán hàng qua điện thoại nên dùng tai nghe có micro gần miệng để nói nhỏ mà bên kia vẫn nghe rõ.
Nghỉ giọng và khi nào cần đi khám
Giữa các buổi nói, cho giọng nghỉ. Giờ nghỉ trưa của giáo viên, khoảng giữa hai tập thu của người làm podcast, hãy im lặng một chút thay vì tiếp tục nói chuyện.
Ngủ đủ giấc cũng là nghỉ giọng. Người thiếu ngủ thường thấy giọng yếu, khàn hơn vào hôm sau.
Khi giọng đã khàn, đừng thì thầm thay cho nói. Thì thầm nghe nhẹ nhưng lại có thể làm dây thanh căng hơn. Nói nhẹ, ít, hoặc nghỉ hẳn là tốt hơn.
Nếu khàn tiếng kéo dài hơn khoảng hai ba tuần, đau khi nói, mất giọng thường xuyên, hay thấy vướng ở cổ không hết, hãy đi khám bác sĩ tai mũi họng. Đừng tự dùng thuốc. Với người sống bằng giọng, khám sớm là bảo vệ cả nghề nghiệp của mình.
Hôm nay, bạn thử để sẵn một bình nước cạnh chỗ làm và khởi động giọng năm phút trước buổi nói dài nhất trong ngày. Giọng bạn sẽ cảm ơn bạn vào cuối tuần.
Câu hỏi thường gặp
Khàn tiếng bao lâu thì nên đi khám?
Nếu khàn tiếng kéo dài hơn khoảng hai ba tuần, hoặc kèm đau, khó nuốt, ho ra máu, bạn nên đi khám bác sĩ tai mũi họng sớm. Người dùng giọng nhiều nên khám sớm hơn nữa.
Uống nước ấm có giúp giọng tốt hơn không?
Uống đủ nước giúp dây thanh được giữ ẩm, nước ấm thường dễ chịu cho cổ họng hơn nước đá. Uống đều trong ngày quan trọng hơn uống nhiều một lúc.
Thì thầm có giúp giọng nghỉ ngơi không?
Không hẳn. Thì thầm có thể làm dây thanh căng hơn nói nhẹ bình thường. Khi giọng mệt, tốt nhất là nói ít, nói nhẹ hoặc nghỉ hẳn.
Khởi động giọng làm thế nào?
Ngân nhẹ một âm, rung môi như tiếng xe máy, đọc chậm và rõ vài câu, thả lỏng vai và hàm. Vài phút là đủ trước một buổi nói dài.
Giáo viên làm sao để không mất giọng?
Uống nước đều, dùng micro nếu lớp đông, dùng tín hiệu thay cho nói to khi lớp ồn, nghỉ giọng giữa các tiết và ngủ đủ. Khàn kéo dài thì đi khám sớm.
