Phát thanh số là cách đưa tiếng nói và âm nhạc tới tai người nghe bằng tín hiệu số, thay cho làn sóng tương tự của cái đài cũ. Trong đời thường, nó gồm mấy kiểu: nghe đài trực tiếp qua mạng, nghe lại những chương trình đã phát, nghe podcast theo từng tập, và ở một số nước còn có sóng phát thanh số mặt đất cho máy thu riêng.
Chào bạn, đây là Phát Thanh Số, và vâng, tập này nói về chính cái tên của chương trình. Mình muốn gỡ cho rõ mấy khái niệm hay bị trộn vào nhau, để bạn biết lúc nào mình đang nghe đài, lúc nào đang nghe podcast, và vì sao điều đó có ý nghĩa với thói quen nghe của bạn.
Số và tương tự khác nhau thế nào?
Cái đài cũ nhận một làn sóng thay đổi liên tục theo giọng người. Sóng yếu thì tiếng nhỏ, sóng bị nhiễu thì tiếng rè. Kiểu này gọi là tương tự, vì làn sóng giống hình dạng của âm thanh.
Tín hiệu số thì khác. Âm thanh được cắt ra thành vô số mẩu nhỏ, mỗi mẩu ghi bằng một dãy con số. Máy nghe nhận các con số đó rồi dựng lại âm thanh. Chừng nào nhận đủ số, tiếng vẫn trong như lúc phát.
Vì thế tín hiệu số không rè dần như sóng cũ. Hoặc là nghe rõ, hoặc là bị ngắt hẳn, kiểu tiếng đang nói bỗng im bặt rồi chờ tải. Ai từng nghe trên điện thoại lúc đi qua vùng sóng yếu đều biết cảm giác này.
Hiểu điều này giúp bạn chọn đúng khi cần: muốn tiếng trong thì số tốt hơn, nhưng ở chỗ mạng chập chờn thì một cái đài cũ rè rè lại đáng tin hơn.
Nghe đài trực tiếp qua mạng
Nhiều đài phát thanh ngày nay phát song song: vừa phát trên sóng, vừa phát qua mạng. Bạn mở trang của đài hoặc một ứng dụng nghe đài, bấm vào là nghe đúng chương trình đang phát lúc đó.
Cái lợi là không cần dò sóng, không bị rè, và nghe được đài ở bất kỳ đâu. Người Việt ở nước ngoài có thể nghe đài trong nước, người ở thành phố có thể nghe đài địa phương quê mình.
Cái hạn chế là vẫn phải theo giờ phát. Bạn bật lúc mười giờ thì nghe chương trình mười giờ, không chọn được. Và nó cần mạng ổn định suốt thời gian nghe, tốn dung lượng nếu dùng mạng di động.
Với người lớn tuổi quen nghe đài theo giờ, nghe đài qua một chiếc loa thông minh trong nhà là cách chuyển tiếp rất nhẹ nhàng: vẫn đúng chương trình quen, chỉ là không còn tiếng rè.
Nghe lại: khi chương trình đài biến thành từng tập
Kiểu thứ hai là nghe lại. Nhiều đài lưu những chương trình đã phát lên trang của mình, chia theo ngày, theo chuyên mục. Bạn lỡ một buổi thì vào nghe lại lúc rảnh.
Đây là khoảng giữa của đài và podcast. Nội dung là của đài, làm theo kiểu đài, nhưng cách nghe đã là kiểu podcast: chọn tập, nghe lúc nào cũng được, dừng và tua thoải mái.
Nhiều chương trình đài sau này được đăng lên như một podcast thật sự, có đường dẫn để theo dõi, có tập mới tự hiện ra. Ranh giới giữa đài và podcast vì thế ngày càng mờ đi.
Với người nghe, điều này rất có lợi: những chương trình hay không còn tan biến sau giờ phát, mà ở lại cho bất kỳ ai muốn tìm.
Podcast và sóng số mặt đất
Kiểu thứ ba là podcast, chương trình được làm ra để nghe theo tập ngay từ đầu, không cần phát sóng trước. Người làm có thể là một đài lớn, có thể là một người làm một mình ở nhà.
Kiểu thứ tư thì ít người Việt gặp hơn. Ở một số nước, người ta phát thanh số qua sóng mặt đất, cần máy thu riêng đời mới. Tiếng trong hơn sóng cũ, một tần số chở được nhiều kênh, trên màn hình máy thu hiện cả tên bài hát.
Kiểu này giống cái đài ở chỗ phát theo giờ, không cần mạng internet, nhưng giống điện thoại ở chỗ tín hiệu là số. Nó hữu ích ở những nơi muốn giữ phát thanh độc lập với mạng di động.
Nói gọn lại, phát thanh số không phải một thứ, mà là cả một họ những cách nghe, có chung điểm là tín hiệu số và thường cho người nghe nhiều quyền chọn hơn.
Chọn cách nghe nào cho từng lúc?
Buổi sáng muốn biết tin tức đang diễn ra, nghe đài trực tiếp qua mạng là hợp, vì tin tức cần tươi. Lúc nấu cơm muốn nghe một câu chuyện trọn vẹn, chọn một tập podcast vừa đủ độ dài.
Lúc đi xa, qua vùng sóng yếu, tải sẵn vài tập podcast về máy. Lúc mất điện, mất mạng, lấy cái đài chạy pin ra. Mỗi cách có chỗ mạnh riêng, không cần chọn một bỏ hết.
Với gia đình nhiều thế hệ, có thể mỗi người một kiểu: ông bà nghe đài theo giờ, bố mẹ nghe podcast trên xe, con cái nghe sách nói trước giờ ngủ. Miễn sao âm thanh trong nhà làm mọi người vui chứ không làm nhau khó chịu.
Nếu bạn muốn hiểu kỹ hơn cách làm một podcast từ phía người làm, podcastvietnam.com chuyên nói về ngành podcast, còn ở Phát Thanh Số, mình tiếp tục ngồi về phía người nghe cùng bạn.
Câu hỏi thường gặp
Nghe đài qua mạng có tốn nhiều dung lượng không?
Có tốn, mức tốn tuỳ chất lượng âm thanh. Nếu nghe nhiều giờ mỗi ngày bằng mạng di động, bạn nên dùng mạng không dây ở nhà hoặc chọn chất lượng thấp hơn trong ứng dụng để tiết kiệm.
Phát thanh số có thay được đài sóng cũ không?
Ở điều kiện bình thường thì phần lớn đã thay được. Nhưng khi mất điện, mất mạng diện rộng như lúc bão lớn, cái đài chạy pin nghe sóng cũ vẫn là thứ đáng tin cậy hơn.
Nghe lại chương trình đài có khác gì podcast?
Khác ở nguồn gốc, chương trình nghe lại vốn được làm để phát theo giờ, còn podcast làm để nghe theo tập. Về cách nghe thì gần như giống nhau, bạn đều chọn tập và nghe lúc nào cũng được.
Loa thông minh có nghe đài được không?
Phần lớn loa thông minh nghe được đài trực tuyến và podcast, bạn chỉ cần cài đặt một lần. Với người lớn tuổi, có thể cài sẵn câu lệnh hoặc nút bấm để chỉ một thao tác là ra đúng kênh quen.
Tín hiệu số sao lại bị ngắt chứ không rè?
Vì máy nghe cần nhận đủ các con số để dựng lại âm thanh. Thiếu một ít thì nó còn sửa được, thiếu nhiều thì không dựng nổi và đành im lặng chờ, thay vì phát ra tiếng rè như sóng cũ.
