Khi lái ô tô đường dài, những thứ hợp để nghe là nội dung nhẹ, có nhịp đều, phát qua loa xe ở mức vừa đủ nghe, được chọn và tải sẵn trước khi xe lăn bánh, và sẵn sàng tạm dừng khi đường đông hay khó đi. Còn khi đi xe máy, bạn đừng đeo tai nghe: luật giao thông cấm người lái xe máy dùng thiết bị âm thanh, trừ máy trợ thính, và đôi tai lúc đó cần để nghe còi, nghe xe.
Chào bạn, đây là Phát Thanh Số. Lái xe là một trong những lúc người ta nghe nhiều nhất, nhất là những chuyến về quê dịp lễ, dịp Tết, ngồi sau tay lái năm sáu tiếng. Tập này mình nói về cách nghe sao cho chuyến đi đỡ dài mà đầu óc vẫn tỉnh, mắt vẫn ở trên đường.
Nghe khi lái xe giúp được gì, hại được gì?
Lái một mình trên đường cao tốc thẳng tắp nhiều giờ, cái nguy hiểm lớn là buồn ngủ và lơ đễnh. Đầu óc không có gì để bám vào thì bắt đầu trôi, rồi mí mắt trĩu xuống lúc nào không hay. Một giọng nói kể chuyện giúp đầu óc có điểm tựa.
Nhưng cũng chính giọng nói ấy có thể kéo sự chú ý đi quá xa. Một câu chuyện quá căng, một vấn đề quá khó nghĩ, làm mình nghe say sưa mà quên quan sát gương, quên để ý xe bên cạnh đang chuyển làn.
Ranh giới nằm ở chỗ: âm thanh nên là thứ nền, giữ cho mình tỉnh, chứ không nên là thứ chính. Mắt, tay, chân và phần lớn sự chú ý vẫn thuộc về con đường.
Hiểu ranh giới đó rồi, mình mới chọn được nghe gì, nghe lúc nào, và lúc nào thì phải tắt.
Chuẩn bị trước khi xe lăn bánh
Sai lầm hay gặp nhất là vừa lái vừa tìm tập để nghe, vừa cầm điện thoại vừa lướt. Chỉ vài giây cúi nhìn màn hình ở tốc độ cao, xe đã đi được cả chục mét mà không ai cầm lái thật sự.
Cách làm đúng là lên danh sách trước. Tối hôm trước hoặc lúc ngồi uống cà phê trước khi đi, bạn chọn sẵn ba bốn tập, tải về máy để khỏi phụ thuộc sóng khi qua đèo, qua vùng hẻo lánh.
Gắn điện thoại cố định ở chỗ không che tầm nhìn, kết nối sẵn với loa xe. Chỉnh âm lượng trước khi chạy. Nếu xe có nút điều khiển trên vô lăng, tập dùng nút tạm dừng và chuyển bài cho quen tay để không phải với tới điện thoại.
Nếu đi cùng người khác, giao việc chọn bài cho người ngồi ghế phụ. Đó là một kiểu chia việc rất công bằng trên những chuyến đi dài.
Thứ gì hợp để nghe trên đường dài?
Những nội dung có nhịp đều, kể chuyện từ tốn thường hợp nhất. Một tập về lịch sử, về địa lý những vùng mình đang đi qua, một câu chuyện đời thường, một chương sách nói. Bạn có thể nghe mà không cần nhớ từng chi tiết, lỡ một đoạn cũng không sao.
Đi qua miền Trung, nghe chuyện về đất và sông ở đó, đi qua miền Tây nghe chuyện kênh rạch, mùa nước nổi. Nghe đúng nơi mình đang đi làm con đường thú vị hẳn. nhadialy.com và nhasuhoc.com của hệ có nhiều tập hợp với kiểu nghe này.
Nhạc quen thuộc, nhất là những bài có thể hát theo, cũng là cách chống buồn ngủ hiệu quả. Hát to một chút trong xe, nghe hơi ngượng nhưng rất tỉnh.
Lúc đông xe, đường xấu, trời mưa, hay vào nội thành lạ, nên tắt hẳn hoặc chuyển sang nhạc không lời nhỏ. Lúc đó cái đầu cần dồn hết cho con đường.
Thứ gì nên tránh khi đang cầm lái?
Tránh những nội dung quá cảm xúc: một câu chuyện quá buồn, một bản tin gây lo lắng, một cuộc tranh luận làm mình bực. Cảm xúc mạnh làm phản xạ chậm đi và làm mình lái hung hăng hơn mà không nhận ra.
Tránh những bài học cần tập trung cao, như học ngoại ngữ phải nhắc lại theo, hay một bài giảng có nhiều con số phải ghi nhớ. Đầu óc sẽ tranh giành giữa bài học và con đường.
Tránh truyện kinh dị vào ban đêm trên đường vắng, lý do thì chắc bạn hiểu. Những tập của chuyenma.com để dành cho lúc đã về tới nhà, cửa nẻo đóng kỹ thì vui hơn nhiều.
Và tránh nội dung đều đều quá mức, như tiếng mưa rơi hay nhạc ru ngủ. Chúng có ích trước giờ ngủ, nhưng trên xe thì chính là thứ đưa mình vào giấc.
Còn khi đi xe máy thì sao?
Ở Việt Nam, phần lớn quãng đường người ta đi là bằng xe máy. Và với xe máy, câu trả lời rất rõ: đừng đeo tai nghe khi đang lái. Luật giao thông của mình cấm người điều khiển xe máy dùng thiết bị âm thanh, trừ máy trợ thính.
Lý do không chỉ là luật. Trên xe máy, tai là giác quan cảnh báo quan trọng: tiếng còi phía sau, tiếng xe tải đang vượt, tiếng phanh gấp. Bịt tai lại là mất đi mấy giây phản ứng mà trên đường đông có khi rất quý.
Nếu bạn muốn tận dụng thời gian đi làm bằng xe máy, hãy nghe trước khi đi và sau khi tới nơi. Ví dụ nghe nửa tập lúc ăn sáng, nửa tập lúc gửi xe xong đi bộ vào cơ quan.
Một cách khác là đổi phương tiện vào những hôm có thể: đi xe buýt, tàu điện, để thời gian di chuyển thành thời gian nghe một cách an toàn. Mình sẽ nói về chuyện này ở tập sau.
Câu hỏi thường gặp
Đi xe máy đeo tai nghe có bị phạt không?
Có. Luật giao thông cấm người điều khiển xe máy sử dụng thiết bị âm thanh, chỉ trừ máy trợ thính, nên đeo tai nghe khi lái là vi phạm. Mức phạt cụ thể bạn nên tra theo quy định hiện hành.
Nghe podcast khi lái ô tô có vi phạm luật không?
Nghe qua loa của xe thì không vi phạm, điều cấm là cầm và thao tác điện thoại khi đang lái. Bạn nên chọn bài trước, điều khiển bằng nút trên vô lăng hoặc nhờ người ngồi cạnh.
Lái xe buồn ngủ thì nghe gì cho tỉnh?
Nghe nhạc quen và hát theo, hoặc một câu chuyện có nhịp vừa phải giúp đỡ phần nào. Nhưng nếu đã ngáp liên tục, mắt díp lại, cách duy nhất an toàn là tấp vào trạm dừng nghỉ, chợp mắt một lúc rồi mới đi tiếp.
Có nên nghe sách nói khi lái xe đường dài không?
Nên, nếu là loại sách kể chuyện, nhịp đều, không cần nhớ nhiều chi tiết. Sách học thuật nhiều số liệu thì để dành lúc khác, vì vừa lái vừa cố nhớ sẽ làm phân tán sự chú ý.
Cho trẻ nghe gì trên xe đường dài?
Những câu chuyện kể cho thiếu nhi, những tập khoa học vui như của nhabachoc.com, hoặc trò chơi đố vui cả nhà. Nghe chung qua loa xe vừa giữ trẻ khỏi chán, vừa giảm thời gian trẻ nhìn màn hình.
