Muốn thu âm ở nhà cho sạch, việc quan trọng nhất không phải là mua micro đắt tiền, mà là chọn được chỗ ít tiếng vọng: một căn phòng nhỏ có nhiều đồ mềm như giường, rèm, tủ quần áo, hoặc treo chăn dày quanh chỗ ngồi thu. Kèm theo đó là tắt quạt, điều hoà, chọn giờ yên tĩnh trong ngày, và luôn thu thử nghe lại trước khi thu thật.
Chào bạn, đây là Phát Thanh Số. Nhiều người mới làm nội dung âm thanh đổ tiền vào micro, rồi thu trong căn phòng khách lát gạch trống trơn, kết quả nghe như nói trong nhà tắm. Tập này mình nói về thứ quan trọng hơn cả micro: căn phòng.
Vì sao tiếng vọng là kẻ thù số một?
Khi mình nói, âm thanh không chỉ đi thẳng vào micro, mà còn đập vào tường, trần, sàn, rồi dội lại. Micro thu cả tiếng thẳng lẫn tiếng dội, chồng lên nhau một chút lệch thời gian.
Trong phòng có nhiều bề mặt cứng, phẳng như tường sơn, sàn gạch, kính, tiếng dội rất nhiều. Kết quả là giọng nghe xa, ồm, như nói trong hang. Người nghe khó chịu dù không nói được vì sao.
Cái khó là tiếng vọng gần như không thể xoá sạch bằng phần mềm sau khi đã thu. Lọc ồn nền thì dễ, lọc tiếng vọng thì khó, lọc mạnh tay là giọng méo.
Vì vậy cách duy nhất là ngăn tiếng vọng ngay từ lúc thu. Và may mắn là việc này rất rẻ.
Một cách thử nhanh: đứng giữa phòng vỗ tay một cái thật mạnh. Nếu nghe tiếng vang kéo dài, phòng đó nhiều tiếng vọng. Nếu tiếng vỗ tắt ngay, phòng đó hợp để thu.
Chọn phòng nào trong nhà?
Phòng nhỏ thường tốt hơn phòng lớn. Phòng có nhiều đồ mềm tốt hơn phòng trống. Phòng ngủ có giường, nệm, chăn gối, rèm cửa thường là chỗ thu tốt nhất trong nhà.
Tủ quần áo đầy đồ là một phòng thu bất đắc dĩ rất nổi tiếng. Quần áo treo kín hút gần hết tiếng vọng. Nhiều người làm sách nói, lồng tiếng đã bắt đầu sự nghiệp bằng cách ngồi đọc trước một cánh tủ mở.
Tránh nhà tắm, nhà bếp, phòng khách trống, cầu thang. Những chỗ này nhiều bề mặt cứng, nghe là biết ngay.
Nếu nhà sát đường lớn, chọn phòng ở phía trong, xa mặt đường. Phòng có ít cửa sổ, cửa sổ đóng kín càng tốt.
Chăn, gối và đồ mềm: phòng thu giá rẻ
Không có tủ quần áo hợp lý thì mang tủ tới chỗ mình. Treo hai ba cái chăn dày lên tường phía trước và hai bên chỗ ngồi thu. Phía trước mặt quan trọng nhất, vì đó là chỗ giọng mình đập vào đầu tiên rồi dội lại micro.
Đặt một tấm chăn hay thảm dưới sàn nếu sàn lát gạch. Kéo rèm cửa sổ lại. Một hai cái gối dựa đặt quanh micro cũng giúp.
Bạn có thể dựng một cái khung nhỏ bằng giá phơi đồ, phủ chăn lên, tạo thành một cái hộp nhỏ quanh chỗ ngồi. Trông hơi buồn cười, nhưng nghe khác hẳn.
Thu xong thì gấp chăn cất đi. Phòng thu tự làm không cần cố định, chỉ cần dựng lên được trong mười phút.
Mùa nóng, ngồi giữa đống chăn mà tắt quạt thì rất bức. Hãy chia buổi thu thành từng đoạn ngắn mười lăm, hai mươi phút, nghỉ giữa chừng bật quạt cho mát rồi thu tiếp. Giọng người đang toát mồ hôi, khó chịu cũng nghe ra được, nên đừng cố thu một mạch cả tiếng.
Đặt micro và tránh tiếng ồn
Micro nên cách miệng khoảng một gang tay, hơi lệch sang một bên chứ không chĩa thẳng vào miệng. Chĩa thẳng dễ thu tiếng bật hơi ở những âm như b, p, nghe như tiếng bụp.
Giữ khoảng cách đều suốt buổi thu. Ngả người ra sau, nghiêng đầu sang bên là giọng to nhỏ thất thường.
Trước khi thu, tắt quạt, điều hoà, tủ lạnh nếu ở gần, đóng cửa. Những tiếng nền đều đều này tai mình quen nên không để ý, nhưng micro thu rất rõ.
Đừng quên những tiếng do chính mình tạo ra: lật giấy sột soạt, gõ tay lên bàn, ghế xoay kêu cót két, vòng tay chạm vào mặt bàn. Đọc trên giấy thì đặt giấy lên một tấm khăn mềm, lật trang trong lúc ngừng đọc.
Chọn giờ yên tĩnh: sáng sớm, đêm khuya, lúc hàng xóm không xây sửa, đường không giờ cao điểm. Ở Việt Nam, tiếng loa, tiếng xe, tiếng rao, tiếng gà là những thứ rất khó tránh, đôi khi phải thu đi thu lại một đoạn.
Để điện thoại ở chế độ máy bay, kể cả khi không dùng nó để thu. Sóng điện thoại đôi khi gây tiếng rè rè trong thiết bị thu.
Thu thử, nghe lại, rồi mới thu thật
Trước mỗi buổi thu, đọc thử ba mươi giây, nghe lại bằng tai nghe. Nghe kỹ: có tiếng vọng không, có tiếng ồn nền không, giọng to hay nhỏ quá, có tiếng bật hơi không.
Chỉnh cho tới khi ổn rồi mới thu thật. Một phút thử tiết kiệm cả giờ biên tập, và tránh được cảnh thu xong một tập dài mới phát hiện có tiếng quạt suốt từ đầu tới cuối.
Thử thêm việc nghe lại bằng loa điện thoại, vì nhiều người nghe sẽ nghe bằng chính loa điện thoại.
Cuối tuần này, bạn thử dựng một góc thu bằng hai cái chăn và một cái điện thoại, đọc một đoạn văn, rồi so với đoạn thu ở phòng khách. Sự khác biệt sẽ thuyết phục bạn hơn mọi lời giải thích.
Câu hỏi thường gặp
Thu podcast bằng điện thoại có được không?
Được, điện thoại đời gần đây thu giọng nói khá rõ nếu chọn đúng chỗ ít tiếng vọng và đặt máy đúng khoảng cách. Phòng thu tốt quan trọng hơn thiết bị đắt.
Mút tiêu âm có cần thiết không?
Không bắt buộc. Chăn dày, quần áo, nệm, rèm cũng hút tiếng vọng khá tốt cho giọng nói. Mút tiêu âm tiện và gọn hơn nếu bạn thu thường xuyên ở một chỗ cố định.
Tiếng vọng có lọc được bằng phần mềm không?
Lọc được một ít nhưng rất khó lọc sạch mà không làm giọng méo. Cách tốt nhất vẫn là ngăn tiếng vọng ngay khi thu bằng phòng nhỏ và đồ mềm.
Micro nên đặt cách miệng bao xa?
Khoảng một gang tay là mức hay dùng cho giọng nói, hơi lệch sang một bên để tránh tiếng bật hơi. Giữ khoảng cách đều suốt buổi thu để âm lượng ổn định.
Nhà ở mặt đường ồn thì thu âm thế nào?
Chọn phòng phía trong xa mặt đường, đóng kín cửa, thu vào giờ vắng như sáng sớm hay đêm khuya. Treo chăn quanh chỗ ngồi cũng chặn bớt một phần tiếng ồn từ ngoài vào.
