Ba nghề này cùng sống bằng giọng nói nhưng khác nhau khá rõ. Phát thanh viên đọc tin, dẫn chương trình trên đài theo chuẩn mực và lịch phát của đài. Người dẫn podcast thường trò chuyện tự nhiên hơn và nhiều khi tự quyết nội dung. Còn người lồng tiếng dùng giọng để nhập vai nhân vật, đọc lời bình cho phim, quảng cáo, hay đọc sách nói.
Chào bạn, đây là Phát Thanh Số. Mình không nêu tên ai cả, chỉ nói về nghề. Nếu bạn được khen giọng hay và đang nghĩ không biết mình hợp nghề nào, hay đơn giản là tò mò người đứng sau những giọng nói mình nghe mỗi ngày làm việc ra sao, tập này dành cho bạn.
Phát thanh viên: giọng của sự tin cậy
Phát thanh viên làm việc ở đài phát thanh, đọc bản tin, dẫn các chương trình. Đặc trưng của nghề là sự chính xác và tin cậy: đọc đúng từng chữ, đúng từng con số, giữ giọng điềm tĩnh kể cả khi tin tức gấp gáp.
Nhiều đài có những chuẩn mực riêng về giọng đọc, cách phát âm, nhịp đọc. Phát thanh viên thường được đào tạo bài bản về hơi thở, phát âm, cách đọc tin.
Công việc gắn với lịch phát sóng, có khi phải làm sáng sớm, đêm khuya, ngày lễ. Đọc trực tiếp thì không có cơ hội sửa, sai một chữ là cả nước nghe thấy.
Nghề này hợp với người có giọng rõ, phát âm chuẩn, bình tĩnh dưới áp lực, và thích làm việc trong một tổ chức có kỷ luật.
Ở nhiều nơi, phát thanh viên còn kiêm biên tập, tự viết lại bản tin cho dễ đọc, nên kỹ năng viết cũng quan trọng không kém giọng.
Người dẫn podcast: giọng của một người bạn
Người dẫn podcast thường không đọc theo một khuôn cứng. Họ trò chuyện, kể chuyện, chia sẻ quan điểm, phỏng vấn khách mời. Giọng của họ nghe như một người bạn ngồi cạnh hơn là một người đọc tin.
Nhiều người dẫn podcast cũng là người làm ra nội dung, tự chọn đề tài, tự viết, có khi tự thu và biên tập. Họ vừa là người nói, vừa là người làm chương trình.
Kỹ năng quan trọng là sự tự nhiên, khả năng lắng nghe khi phỏng vấn, khả năng giữ người nghe qua những đoạn dài không có hình ảnh. Giọng không cần chuẩn, nhưng cần rõ và có cá tính.
Nghề này hợp với người có điều muốn nói, thích tự chủ, chịu được việc gây dựng từ đầu và kiên trì ra tập đều đặn.
Người lồng tiếng: giọng của nhiều nhân vật
Người lồng tiếng dùng giọng để làm việc cho một sản phẩm khác: lồng tiếng phim, phim hoạt hình, trò chơi điện tử, đọc lời quảng cáo, đọc lời bình phim tài liệu, đọc sách nói.
Kỹ năng then chốt là diễn xuất bằng giọng: biến giọng thành ông già, đứa trẻ, nhân vật phản diện, khớp với khẩu hình nhân vật trên màn hình. Với sách nói, đó là giữ được hàng chục giọng nhân vật khác nhau suốt cả cuốn.
Người lồng tiếng thường làm theo dự án, đọc theo chỉ dẫn của đạo diễn âm thanh. Một câu có khi phải đọc lại hàng chục lần cho đúng cảm xúc.
Nghề này hợp với người thích diễn, có khả năng biến hoá giọng nói, kiên nhẫn với những buổi thu kéo dài.
Một điều ít người biết là lồng tiếng giỏi đôi khi cần im lặng giỏi. Một tiếng thở, một tiếng nuốt nước bọt, một khoảng ngập ngừng đặt đúng chỗ nói được nhiều hơn cả câu thoại. Người lồng tiếng lâu năm luyện cả những âm thanh không thành chữ ấy, vì nhân vật sống động nằm ở đó.
Những điểm chung của ba nghề
Dù khác nhau, cả ba nghề đều cần chăm sóc giọng nói như vận động viên chăm sóc cơ bắp. Ngủ đủ, uống đủ nước, không la hét, biết nghỉ khi giọng mệt. Mình sẽ có một tập riêng về giữ giọng.
Cả ba đều cần hiểu nội dung mình đọc. Đọc một câu mà không hiểu nghĩa thì giọng sẽ lộ ra ngay, người nghe cảm thấy được.
Cả ba đều phải luyện tập liên tục. Giọng không tự đẹp lên, mà được rèn qua từng buổi đọc, từng lần nghe lại bản thu của chính mình.
Và cả ba đều đang đứng trước một thay đổi lớn: giọng nói tổng hợp bằng máy. Máy làm được một số việc đơn giản, nhưng những giọng có cảm xúc, có cá tính, có hiểu biết vẫn là thứ người nghe tìm kiếm.
Mình hợp nghề nào?
Thích sự chính xác, kỷ luật, làm trong tổ chức, nói rõ ràng điềm tĩnh: có thể hợp với hướng phát thanh viên.
Có điều muốn nói, thích tự làm, thích trò chuyện với người khác: có thể hợp với hướng dẫn podcast.
Thích diễn, thích biến hoá, thích làm việc theo dự án: có thể hợp với hướng lồng tiếng.
Ranh giới giữa ba nghề không cứng. Nhiều người đi qua cả ba trong đời làm nghề. Bước đầu, hãy thử ghi âm mình đọc một bản tin, kể một câu chuyện, và lồng tiếng cho một đoạn hoạt hình, rồi nghe lại xem mình thấy vui nhất khi làm cái nào. Niềm vui thường là la bàn tốt nhất để chọn nghề.
Câu hỏi thường gặp
Muốn làm phát thanh viên cần học gì?
Thường cần được đào tạo về phát âm, hơi thở, kỹ năng đọc tin và kiến thức báo chí. Nhiều người học ngành báo chí, truyền thông hoặc các khoá đào tạo dẫn chương trình rồi thi tuyển vào đài.
Giọng không đẹp có làm podcast được không?
Được. Người nghe podcast cần giọng rõ, tự nhiên và có điều đáng nghe hơn là giọng đẹp. Nhiều người dẫn podcast được yêu thích vì cá tính và nội dung chứ không vì chất giọng.
Người lồng tiếng có cần biết diễn xuất không?
Rất cần. Lồng tiếng thực chất là diễn xuất bằng giọng, phải thể hiện được cảm xúc và tính cách nhân vật. Nhiều người lồng tiếng giỏi có nền tảng sân khấu hoặc học diễn xuất.
Đọc sách nói thuộc nghề nào?
Đọc sách nói gần với lồng tiếng, vì người đọc phải thể hiện nhiều nhân vật và giữ cảm xúc suốt cả cuốn. Một số phát thanh viên và người dẫn podcast cũng nhận đọc sách nói.
Giọng máy có thay thế được những nghề này không?
Máy đã làm được một số việc đơn giản như đọc thông báo, đọc văn bản dài đều đều. Những nội dung cần cảm xúc, ứng biến, trò chuyện và cá tính vẫn cần người, nhưng người làm nghề nên tìm hiểu công cụ mới để tận dụng.
