Âm thanh sống lại trong thời điện thoại thông minh vì mắt người ta đã bị màn hình chiếm gần hết ngày, trong khi đôi tai vẫn còn rảnh. Điện thoại lúc nào cũng nằm trong túi, tai nghe không dây nhét vào là xong, nên nghe trở thành cách duy nhất để tiếp nhận thêm câu chuyện, kiến thức trong lúc tay chân và mắt đang bận việc khác.
Chào bạn, đây là Phát Thanh Số. Khoảng mười mấy năm trước, nhiều người tin video sẽ nuốt chửng mọi thứ, radio sẽ chết, sách nói sẽ chỉ còn cho người khiếm thị. Thực tế lại khác. Tập này mình thử giải thích vì sao, bằng chính những gì bạn trải qua mỗi ngày.
Mắt đã quá tải, tai thì còn rảnh
Hãy đếm thử một ngày của bạn: sáng mở mắt nhìn điện thoại, đi làm nhìn máy tính, nghỉ trưa lướt mạng, tối về xem ti vi. Đôi mắt gần như không lúc nào được nghỉ.
Đến một lúc, người ta bắt đầu thấy mỏi, thấy khô mắt, thấy đầu nặng. Nhưng nhu cầu muốn biết thêm, muốn nghe chuyện thì vẫn còn đó. Nghe là cách duy nhất để vẫn tiếp nhận mà mắt được nghỉ.
Âm thanh cũng ít đòi hỏi hơn hình ảnh. Xem video, mình phải nhìn chằm chằm, rời mắt là lỡ. Nghe thì có thể nhắm mắt, nhìn ra cửa sổ, nhìn đường đi bộ.
Nhiều người kể với mình rằng họ chuyển từ xem video sang nghe podcast chỉ vì một lý do giản dị: tối về muốn được nằm yên mà vẫn có người kể chuyện.
Nghe được trong lúc làm việc khác
Lý do lớn thứ hai là nghe đi kèm được với gần như mọi việc tay chân. Nấu cơm, rửa bát, lái xe ô tô, đi bộ, phơi đồ, làm vườn. Những việc ấy chiếm rất nhiều giờ trong ngày, mà lại không cần nhiều suy nghĩ.
Ngày xưa, những giờ ấy có cái đài bầu bạn. Nhưng đài phát gì thì nghe nấy. Giờ đây, cái điện thoại cho mình chọn đúng thứ mình muốn, đúng độ dài vừa với việc đang làm.
Thế là những khoảng thời gian trước kia coi như bỏ đi thành ra có ích. Một người mỗi ngày đi xe buýt nửa tiếng mỗi chiều, một năm có mấy trăm giờ ngồi xe. Mấy trăm giờ đó đủ để nghe rất nhiều cuốn sách.
Đây cũng là chỗ podcast khác hẳn video: video bắt mình dừng mọi việc để xem, còn âm thanh chen được vào kẽ hở của ngày.
Tai nghe không dây đổi cuộc chơi thế nào?
Một thay đổi nhỏ về thiết bị lại tạo ra khác biệt lớn. Tai nghe có dây hay bị vướng, bị rối, bị giật khi tay đang làm việc. Tai nghe không dây nhét vào là quên luôn nó đang ở đó.
Người ta có thể đeo suốt buổi lau nhà, suốt buổi tập thể dục mà không bị kéo tuột. Có loại còn cho nghe một bên tai để vẫn nghe được tiếng xung quanh.
Kèm theo là những chiếc loa thông minh trong bếp, những màn hình trên ô tô kết nối với điện thoại. Âm thanh đi theo mình từ phòng này sang phòng khác, từ nhà ra xe mà không đứt quãng.
Tuy nhiên, chuyện đeo tai nghe nhiều giờ mỗi ngày cũng có cái giá của nó cho đôi tai. Mình sẽ nói kỹ trong chuyên mục thói quen nghe khoẻ.
Giọng người tạo ra cảm giác gần gũi
Có một lý do sâu hơn, nằm trong tâm lý. Con người nghe giọng nhau từ trước khi biết chữ hàng chục nghìn năm. Một giọng nói ấm, đều, nói thẳng vào tai mình gợi ra cảm giác có người đang trò chuyện với mình.
Nhiều người sống một mình, làm việc một mình, hay xa nhà, kể rằng nghe một chương trình quen mỗi ngày làm họ bớt cô đơn. Họ thuộc giọng người dẫn, thuộc câu chào đầu tập, như thuộc giọng một người bạn.
Chữ viết không làm được điều đó. Video có làm được, nhưng hình ảnh hay kéo sự chú ý ra khỏi lời nói. Âm thanh thuần thì để mình chỉ còn lại với giọng người.
Đây cũng là điều người làm nội dung âm thanh cần nhớ: người nghe không chỉ cần thông tin, họ cần cảm giác được nói chuyện cùng.
Nghe thế nào để âm thanh làm mình giàu thêm chứ không mệt thêm?
Âm thanh sống lại là chuyện tốt, nhưng nó cũng có mặt trái. Có người bật podcast từ sáng tới tối, không còn một phút im lặng nào để tự nghĩ. Tai thì rảnh nhưng đầu thì không được nghỉ.
Thói quen lành mạnh là chọn những khoảng nghe có chủ ý: buổi nấu cơm nghe một tập, quãng đi làm nghe một tập. Còn lại, để cho mình có những khoảng lặng, đi bộ không tai nghe, ngồi uống trà không tai nghe.
Thử một tuần nghe ít mà chọn kỹ, bạn sẽ thấy mình nhớ điều đã nghe nhiều hơn hẳn so với bật liên tục.
Hôm nay, bạn thử chọn đúng một việc nhà mình hay làm, và chọn đúng một tập vừa với thời gian của việc đó. Nếu chưa biết chọn gì, khosachnoi.com với những chương sách nói về đời sống là một khởi đầu nhẹ nhàng.
Câu hỏi thường gặp
Nghe podcast có giúp giảm mỏi mắt không?
Có thể giúp, vì thay một phần thời gian nhìn màn hình bằng thời gian nghe. Tuy vậy, nếu bạn hay mỏi mắt, khô mắt kéo dài thì vẫn nên đi khám mắt, không nên chỉ trông vào thay đổi thói quen.
Vì sao nhiều người thích nghe hơn xem?
Vì nghe có thể làm cùng việc khác, không bắt mắt phải tập trung, và giọng nói tạo cảm giác gần gũi. Với người bận rộn, nghe là cách duy nhất để chen thêm kiến thức vào một ngày kín việc.
Nghe trong lúc làm việc khác có thật sự hiểu không?
Hiểu tốt nếu việc kia là việc tay chân quen thuộc như nấu ăn, đi bộ. Nếu việc kia cần suy nghĩ như làm báo cáo, đọc tài liệu, thì hai thứ sẽ tranh nhau sự chú ý và bạn nhớ kém cả hai.
Có nên đeo tai nghe cả ngày không?
Không nên. Tai cần thời gian nghỉ, và để tai nghe nhét trong tai quá lâu có thể gây bí, ẩm. Nên xen kẽ dùng loa ngoài khi ở nhà và có những khoảng không nghe gì.
Âm thanh có thay được việc đọc sách không?
Nghe và đọc bổ sung cho nhau chứ không thay nhau. Nghe hợp với truyện, với lúc tay bận, đọc hợp với nội dung cần dừng lại suy nghĩ, ghi chú. Nhiều người kết hợp cả hai cho cùng một cuốn.
