Radio truyền thống vẫn còn chỗ đứng, và ở một số hoàn cảnh nó còn quan trọng hơn mọi thiết bị đắt tiền: khi bão lũ làm mất điện, trạm phát sóng điện thoại cũng ngừng, một cái đài nhỏ chạy pin vẫn nghe được tin cảnh báo, hướng dẫn sơ tán, giờ nước lên. Ở những vùng sóng di động yếu, cái đài cũng vẫn là kênh tin tức chắc chắn nhất.
Chào bạn, đây là Phát Thanh Số. Tập này hơi khác những tập về ký ức. Mình muốn nói về cái đài như một món đồ an toàn trong nhà, nhất là với những gia đình ở miền Trung, ở vùng ven biển, ở những vùng hay bị lũ. Và mình sẽ gợi ý cách chuẩn bị đơn giản, ít tốn kém.
Khi mọi thứ tắt, cái đài vẫn còn
Trong một cơn bão lớn, thứ thường mất đầu tiên là điện lưới. Rồi tới sóng điện thoại, vì các trạm phát cũng cần điện, máy phát dự phòng chỉ chạy được một thời gian. Điện thoại của mình còn pin cũng chẳng gọi được, chẳng lên mạng được.
Lúc đó, những đài phát thanh có máy phát công suất lớn và nguồn dự phòng vẫn tiếp tục lên sóng. Cái đài nhỏ chạy pin trong nhà bắt được sóng đó, không cần mạng, không cần điện lưới.
Người ta nghe được bão đang ở đâu, bao giờ đổ bộ, vùng nào phải sơ tán, hồ chứa nào sắp xả lũ. Những thông tin ấy, ở thời điểm đó, có thể quyết định việc cả nhà có an toàn hay không.
Nhiều người già ở các tỉnh ven biển vẫn giữ cái đài cũ trong tủ không phải vì hoài niệm, mà vì họ đã sống qua những mùa bão mà cái đài là thứ duy nhất còn nói.
Vì sao điện thoại không thay hoàn toàn được cái đài?
Điện thoại làm được nhiều việc hơn cái đài, nhưng nó phụ thuộc vào mạng. Mạng lại phụ thuộc vào trạm phát, dây cáp, điện lưới. Một mắt xích gãy là cả chuỗi dừng lại.
Điện thoại cũng hết pin nhanh, nhất là khi người ta lo lắng, mở ra xem liên tục. Một cục sạc dự phòng chỉ kéo thêm được ít ngày. Còn cái đài với vài cục pin tiểu có thể nghe nhiều giờ liền.
Thêm nữa, đài phát thanh nói cho cả vùng cùng lúc. Không bị nghẽn khi hàng trăm nghìn người cùng nghe, khác với mạng di động có thể nghẽn khi ai cũng gọi điện cùng một lúc.
Thế nên điện thoại và cái đài không đối nghịch nhau. Điện thoại cho bình thường, cái đài cho lúc bất thường.
Cái đài ở vùng xa và trên biển
Ngoài mùa bão, ở những vùng núi cao, vùng biên, những nơi sóng điện thoại còn chập chờn, cái đài vẫn là kênh tin tức hằng ngày của nhiều gia đình. Đi nương, đi rẫy, người ta mang theo cái đài như mang theo bình nước.
Với ngư dân đi biển xa, nghe bản tin thời tiết biển trên sóng radio là việc sống còn. Ra khơi rồi thì sóng điện thoại không còn, nhưng sóng phát thanh và liên lạc vô tuyến vẫn tới được.
Những người làm nghề rừng, nghề mỏ, người trông công trình ở xa cũng hay giữ cái đài vì lý do tương tự. Nó nhẹ, bền, không đòi hỏi gì.
Ở thành phố, mình ít khi nghĩ tới chuyện này. Nhưng một chuyến đi về vùng cao, một đêm cắm trại ở bìa rừng, sẽ cho bạn hiểu vì sao cái đài chưa bao giờ thật sự biến mất.
Chuẩn bị một cái đài cho mùa mưa bão thế nào?
Bạn không cần đồ đắt tiền. Một cái đài nhỏ nghe được sóng trung và sóng điều tần, chạy bằng pin tiểu thông dụng là đủ. Có loại còn có tay quay để tự phát điện, có đèn pin và cổng sạc điện thoại kèm theo, rất hợp cho túi đồ dự phòng.
Quan trọng là kiểm tra định kỳ. Trước mỗi mùa mưa bão, bạn lấy cái đài ra, lắp pin mới, dò thử xem bắt được những đài nào ở chỗ mình, ghi lại tần số ra một tờ giấy dán sau đài. Lúc khẩn cấp, ai trong nhà cũng biết vặn tới đâu.
Pin dự phòng để riêng trong một túi nilon kín, đừng để sẵn trong đài lâu ngày vì pin có thể chảy nước làm hỏng mạch. Cất đài cùng chỗ với đèn pin, nước uống, thuốc thông dụng và giấy tờ quan trọng.
Và hãy chỉ cho mọi người trong nhà, kể cả ông bà và trẻ lớn, cách bật đài và vặn tới kênh tin tức. Một món đồ an toàn chỉ có ích khi người cần dùng biết cách dùng.
Giữ thói quen nghe đài như một sợi dây phòng hờ
Không ai muốn nghĩ nhiều tới thiên tai. Nhưng giữ một cái đài trong nhà, thỉnh thoảng bật nghe một chút, là một cách nhẹ nhàng để luôn sẵn sàng mà không thấy nặng nề.
Bạn có thể biến nó thành thói quen vui: sáng chủ nhật bật đài nghe nhạc khi uống cà phê, để kiểm tra luôn pin còn không, sóng còn tốt không. Trẻ con trong nhà sẽ lớn lên biết cái đài là gì, biết vặn nó.
Với những gia đình có người thân ở vùng hay bão lũ, một cái đài chạy pin cũng là món quà rất thực tế. Rẻ, bền, và có thể có ích đúng lúc khó khăn nhất.
Tuần này, bạn thử mở tủ xem nhà mình có cái đài nào còn chạy không. Nếu không, có lẽ đây là lúc mua một cái, trước khi mùa mưa tới.
Câu hỏi thường gặp
Nên mua loại đài nào để phòng mất điện?
Loại nhỏ, chạy được bằng pin tiểu thông dụng, nghe được cả sóng trung và sóng điều tần là đủ dùng. Nếu có thêm tay quay phát điện và cổng sạc điện thoại thì càng tiện cho túi đồ dự phòng.
Đài quay tay có thật sự dùng được không?
Có, quay một lúc là đủ nghe thêm một khoảng thời gian, hữu ích khi hết pin. Tuy vậy, sạc điện thoại bằng tay quay khá chậm, nên chỉ coi là phương án cuối, vẫn cần pin dự phòng.
Khi bão, nên nghe kênh nào?
Nghe các đài phát thanh quốc gia và đài của tỉnh, thành phố nơi mình ở, vì đó là kênh chính thức phát tin dự báo và chỉ đạo phòng chống thiên tai. Bạn nên dò sẵn và ghi lại tần số trước mùa bão.
Có nên để pin sẵn trong đài suốt năm không?
Không nên. Pin để lâu trong máy có thể chảy nước làm hỏng mạch. Bạn cất pin riêng trong túi kín, đặt cạnh cái đài, khi cần mới lắp vào.
Nhà ở thành phố có cần chuẩn bị đài không?
Không bắt buộc, nhưng vẫn nên có. Thành phố cũng có thể mất điện diện rộng khi bão lớn hay có sự cố, và lúc đó một cái đài chạy pin giúp bạn biết chuyện gì đang xảy ra.
