Để nhớ được điều đã nghe, hãy dừng lại đánh dấu ngay khi gặp một ý hay, nói to hoặc ghi một câu tóm tắt sau mỗi chương, kể lại cho ai đó trong ngày, và chọn một ý nhỏ để thử làm theo. Nghe nhiều mà không làm gì với điều đã nghe thì phần lớn sẽ trôi đi, giống như đọc mà không bao giờ nghĩ lại.
Chào bạn, đây là Phát Thanh Số. Rất nhiều người nói với mình rằng họ nghe cả chục cuốn sách mỗi năm, nhưng hỏi lại thì không nhớ mấy. Đó không phải vì tai kém hơn mắt. Đó là vì khi nghe, ta thường nghe trong lúc làm việc khác và không có thói quen dừng lại. Tập này mình bàn những cách nhỏ để giữ lại điều đã nghe.
Vì sao nghe xong hay quên?
Khi đọc sách, mình tự nhiên có những khoảnh khắc dừng lại: lật trang, gạch chân, ngước lên nghĩ một chút. Những khoảng dừng đó là lúc đầu óc xử lý và cất thông tin vào.
Khi nghe, giọng đọc cứ chạy, nhất là khi mình đang làm việc khác. Không có khoảng dừng tự nhiên nào, ý này nối ý kia, và ý cũ bị đẩy ra trước khi kịp ngấm.
Thêm nữa, nhiều người nghe sách như nghe nhạc nền. Nghe thì có nghe, nhưng sự chú ý thật sự đang ở chỗ khác. Phần nhớ được là phần đầu óc vô tình bắt được.
Hiểu như vậy rồi thì cách chữa cũng rõ: tạo ra những khoảng dừng có chủ ý, và làm gì đó với điều đã nghe.
Đánh dấu khi tay đang bận
Phần lớn ứng dụng nghe sách có nút đánh dấu, bấm một cái là lưu lại thời điểm đó. Tập thói quen bấm mỗi khi nghe một câu làm mình giật mình, một ý làm mình muốn nhớ.
Nếu tay đang ướt, đang lái xe, không bấm được, hãy nhớ một từ khoá và con số phút đang phát. Sau đó, khi rảnh, mở lại đúng chỗ đó.
Một số người dùng cách ghi âm giọng nói nhanh trên điện thoại: nói một câu kiểu chương năm, ý về chuyện tiết kiệm. Mười giây là xong, khỏi phải gõ.
Cuối ngày, dành năm phút xem lại những chỗ đã đánh dấu. Nghe lại vài câu, chép một hai câu hay vào sổ. Những câu ấy sẽ ở lại với bạn lâu hơn nhiều so với cả chương nghe một lèo.
Tóm tắt sau mỗi chương
Kết thúc mỗi chương, tự hỏi mình một câu: chương này nói gì, nói gọn trong một câu. Nếu trả lời được, nghĩa là mình đã nắm được ý chính. Nếu không trả lời được, có thể mình đã trôi đi, nên nghe lại đoạn cuối.
Bạn cứ nói câu tóm tắt to lên, khi đang đi bộ, đang trên xe. Nói to ép đầu óc phải sắp xếp ý thành câu, hiệu quả hơn chỉ nghĩ trong đầu.
Nếu thích ghi, giữ một cuốn sổ nhỏ hoặc một ghi chú trên điện thoại cho mỗi cuốn sách, mỗi chương một dòng. Hết sách, bạn có ngay một bản tóm tắt của chính mình.
Việc này mất một hai phút mỗi chương, nhưng nó đổi cả cách mình nghe: biết sẽ phải tóm tắt, mình tự nhiên chú ý hơn.
Kể lại cho người khác
Cách nhớ lâu nhất mà ai cũng làm được là kể lại. Tối về, kể cho vợ, cho chồng, cho con nghe một chuyện hay mình nghe được hôm nay. Kể cho bạn bè lúc uống cà phê.
Khi kể, mình phải nhớ lại, sắp xếp lại, và diễn đạt bằng lời của mình. Đó là ba việc giúp kiến thức bám chắc hơn bất kỳ lần nghe lại nào.
Kể lại còn cho mình biết chỗ nào mình chưa hiểu. Nếu đang kể mà vấp, không giải thích được, đó là chỗ nên nghe lại.
Và kể lại làm bữa cơm vui hơn. Một gia đình mà mỗi người góp một câu chuyện nghe được trong ngày là một gia đình có nhiều đề tài để nói với nhau.
Áp dụng một điều nhỏ
Với sách về kỹ năng, về sức khoẻ, về tiền bạc, cách nhớ tốt nhất là làm thử. Không cần làm hết, chỉ cần chọn một điều nhỏ nhất, làm được ngay trong tuần.
Ví dụ nghe một chương về thói quen ngủ, thử đi ngủ sớm hơn mười lăm phút trong một tuần. Nghe một chương về tiết kiệm, thử ghi lại chi tiêu ba ngày. Làm rồi thì điều đã nghe trở thành kinh nghiệm của mình.
Một cuốn sách mà mình áp dụng được một điều thì đáng giá hơn mười cuốn mình nghe xong rồi quên.
Điều thú vị là khi đã làm thử, mình sẽ nghe những cuốn sau khác đi. Mình bắt đầu nghe với câu hỏi trong đầu: điều này mình làm được không, làm ở đâu, làm khi nào. Nghe với một câu hỏi như thế, đầu óc tự động lọc ra những ý đáng giữ, và phần còn lại trôi đi cũng không sao.
Tuần này, bạn thử chọn cuốn sách đang nghe, sau mỗi chương nói to một câu tóm tắt, và tối nay kể lại một ý hay cho người thân. Một tuần sau, thử xem mình còn nhớ được bao nhiêu.
Câu hỏi thường gặp
Nghe sách nói có nên ghi chép không?
Nên ghi ngắn, một câu cho mỗi chương hoặc mỗi ý hay. Ghi chép dài khi đang nghe dễ làm mình lỡ nội dung, nên ghi sau mỗi chương sẽ tiện hơn.
Ứng dụng nghe sách có nút đánh dấu không?
Phần lớn ứng dụng nghe sách nói và podcast có tính năng đánh dấu hoặc lưu đoạn. Bạn bấm vào là lưu thời điểm đang phát, sau đó xem lại danh sách các chỗ đã đánh dấu.
Nghe lại nhiều lần có giúp nhớ hơn không?
Có, nhất là với những chương quan trọng. Nhưng nghe lại một cách thụ động không hiệu quả bằng tóm tắt và kể lại. Kết hợp cả hai sẽ tốt nhất.
Vì sao kể lại giúp nhớ lâu?
Vì khi kể, bạn phải tự nhớ lại và diễn đạt bằng lời của mình, đó là cách đầu óc củng cố trí nhớ. Kể lại cũng cho bạn biết chỗ nào mình chưa thật sự hiểu.
Có nên nghe sách khi đang làm việc cần tập trung không?
Không nên với những việc cần suy nghĩ như làm báo cáo, học bài. Hai việc sẽ tranh sự chú ý và bạn nhớ kém cả hai. Hãy nghe khi làm việc tay chân quen thuộc.
