Nghe sách nói là một cách khác để tiếp nhận cùng một cuốn sách, và với truyện, tiểu thuyết, sách kể chuyện đời sống, một số nghiên cứu so sánh cho thấy người ta hiểu nội dung khi nghe gần như ngang với khi đọc. Với sách khó, nhiều số liệu, nhiều lập luận chồng lên nhau, đọc bằng mắt vẫn có lợi thế, vì mình dễ dừng lại, lật lại, gạch chân.
Chào bạn, đây là Phát Thanh Số. Câu hỏi này hay gây tranh cãi trong các nhóm yêu sách: người nói nghe sách thì không tính, người nói sao lại không. Mình không muốn chọn phe. Mình muốn cùng bạn nhìn kỹ nghe làm được gì, đọc làm được gì, để bạn chọn cách hợp với từng cuốn, từng lúc.
Đọc bằng mắt và nghe bằng tai khác nhau ở đâu?
Khi đọc, mình tự quyết tốc độ. Câu dễ thì lướt nhanh, câu khó thì đọc chậm, đọc lại. Mắt có thể nhảy lại một đoạn trước để đối chiếu, có thể nhìn cả trang để nắm bố cục.
Khi nghe, tốc độ do người đọc quyết. Mình có thể tua, nhưng tua lại trên điện thoại không tiện như liếc mắt lên một dòng. Vì thế với những đoạn dày ý, nghe dễ bị trôi.
Bù lại, nghe có giọng người. Một người đọc giỏi truyền được cảm xúc, nhấn đúng chỗ, đổi giọng theo nhân vật. Nhiều người nói họ chỉ thật sự hiểu một bài thơ, một đoạn văn khi nghe ai đó đọc to lên.
Nghe cũng làm được trong lúc tay bận, mắt mỏi. Còn đọc thì đòi hỏi mình phải ngồi yên, có ánh sáng, có thời gian riêng. Hai cách mỗi cách một chỗ mạnh.
Vậy có tính là đọc không?
Nếu đọc sách nghĩa là tiếp nhận được câu chuyện, ý tưởng, kiến thức của người viết, thì nghe sách nói rõ ràng làm được điều đó. Người xưa kể chuyện, ngâm thơ, truyền sử thi bằng miệng hàng nghìn năm trước khi có sách in.
Nhiều người khiếm thị đọc sách cả đời bằng tai. Không ai nói họ không đọc sách.
Nếu đọc sách nghĩa là luyện kỹ năng đọc chữ, nhìn mặt chữ, luyện chính tả, thì nghe không thay được. Trẻ nhỏ đang học đọc vẫn cần đọc bằng mắt.
Nói cách khác, câu hỏi có tính là đọc không quan trọng ít hơn câu hỏi: mình đang cần gì từ cuốn sách này. Cần câu chuyện thì nghe rất ổn. Cần học kỹ để làm bài, để áp dụng thì nên kết hợp với đọc.
Loại sách nào hợp để nghe nhất?
Truyện, tiểu thuyết, hồi ký, sách kể chuyện đời người là những loại hợp nghe nhất. Chúng có mạch kể, có nhân vật, lỡ một đoạn nhỏ vẫn theo được.
Sách về kỹ năng sống, tâm lý, các mối quan hệ, viết theo lối trò chuyện, cũng rất hợp. Nhiều chương sách kiểu này nghe như lời khuyên của một người bạn. khosachnoi.com của hệ chính là kiểu đó: những chương sách nói nguyên tác về đời sống, kể bằng giọng ấm.
Sách lịch sử, khoa học phổ thông có thể nghe được nếu viết theo lối kể. Với những chỗ nhiều năm tháng, tên người, bạn có thể nghe trước rồi đọc lại phần đó.
Không hợp lắm để nghe là sách có nhiều bảng biểu, công thức, hình vẽ, sách giáo trình, sách hướng dẫn kỹ thuật. Những thứ đó cần mắt.
Kết hợp nghe và đọc cho cùng một cuốn
Một cách rất hay mà nhiều người làm là nghe và đọc song song. Đi đường nghe, về nhà đọc tiếp đoạn đã nghe, hoặc đọc lại những chỗ hay để gạch chân.
Với sách khó, có thể nghe một lượt để nắm tổng thể, rồi đọc lại bằng mắt những chương quan trọng. Lượt nghe giống như đi một vòng xem toàn cảnh, lượt đọc là dừng lại ở từng góc.
Với người đang học ngoại ngữ, vừa nghe vừa nhìn chữ cùng lúc là cách luyện cả nghe lẫn đọc rất hiệu quả.
Và với những cuốn mình thật sự yêu, nghe lại một lần sau khi đã đọc cũng là một trải nghiệm khác: mình nghe được những điều mà lúc đọc vội đã bỏ qua.
Có những gia đình còn làm kiểu này với con: bố mẹ đọc to vài trang buổi tối, phần còn lại con tự nghe bản sách nói trên xe đi học. Hôm sau cả nhà kể cho nhau nghe đoạn mình vừa gặp. Cuốn sách lúc đó không còn là việc riêng của một người, mà thành chuyện chung trong bữa cơm.
Đừng để tranh cãi làm mình bớt vui
Có người ngại nói mình nghe sách vì sợ bị coi là lười đọc. Mình nghĩ không cần ngại. Một năm nghe được mười cuốn sách hay vẫn hơn một năm định đọc mà không đọc cuốn nào.
Cũng có người nghe rất nhiều nhưng không nhớ gì. Đó không phải lỗi của nghe, mà là cách nghe. Mình sẽ nói về chuyện nghe xong nhớ được gì ở một tập khác.
Điều quan trọng nhất là sách đi vào đời mình, dù bằng mắt hay bằng tai. Một câu hay nghe được lúc rửa bát mà làm mình nghĩ suốt buổi tối cũng quý như một câu gạch chân trong sổ tay.
Tuần này, bạn thử chọn một cuốn sách kể chuyện mình đã định đọc lâu mà chưa đọc, và nghe nó trong những lúc bận tay. Rồi tự trả lời câu hỏi có tính là đọc không.
Câu hỏi thường gặp
Nghe sách nói có nhớ lâu bằng đọc không?
Với truyện và sách kể chuyện, nhiều người nhớ gần như tương đương. Với sách nhiều kiến thức, đọc giúp nhớ chi tiết tốt hơn vì dễ đọc lại và ghi chú. Kể lại cho người khác sau khi nghe giúp nhớ lâu hơn hẳn.
Trẻ em nghe sách nói có ảnh hưởng tới kỹ năng đọc không?
Nghe không thay được việc tập đọc chữ, nhưng giúp trẻ yêu câu chuyện, mở rộng vốn từ và hiểu văn. Trẻ đang học đọc nên vừa nghe vừa đọc, không chỉ nghe.
Sách nói và podcast khác nhau thế nào?
Sách nói thường là đọc trọn một cuốn sách, nội dung có sẵn trong sách. Podcast là chương trình theo tập, nội dung làm riêng cho người nghe, có thể trò chuyện, phỏng vấn hoặc kể chuyện.
Nghe sách nói tốc độ nhanh có hiểu không?
Với nội dung quen và giọng đọc rõ, tăng tốc vừa phải nhiều người vẫn hiểu tốt. Với nội dung khó, nên để tốc độ bình thường. Có một tập riêng về chuyện này trong chuyên mục thói quen nghe khoẻ.
Có nên mua sách giấy nếu đã nghe sách nói?
Nếu đó là cuốn bạn muốn đọc lại, ghi chú, hay giữ làm kỷ niệm thì nên. Nhiều người nghe trước để biết cuốn nào thật sự hợp, rồi mới mua bản giấy để đọc kỹ.
