Để ông bà và người mắt kém nghe sách nói dễ dàng, điều quan trọng nhất là chuẩn bị sẵn sao cho chỉ cần một thao tác: một chiếc loa hay chiếc điện thoại đã tải sẵn sách, bấm một nút là phát. Kèm theo đó là chọn sách hợp gu ông bà, giọng đọc rõ và chậm, âm lượng đủ to qua loa ngoài thay vì tai nghe, và ngồi nghe cùng ông bà vài lần đầu.
Chào bạn, đây là Phát Thanh Số. Mắt kém đi là chuyện ai cũng gặp khi về già. Có những người cả đời mê đọc, tới lúc chữ nhoè đi thì buồn hẳn, nghĩ mình đã mất một niềm vui. Tập này mình muốn nói rằng niềm vui đó vẫn còn, chỉ cần đổi từ mắt sang tai, và con cháu có thể giúp rất nhiều.
Vì sao sách nói là món quà lớn cho người lớn tuổi?
Người lớn tuổi thường có nhiều thời gian ở nhà hơn, nhưng lại ít cách để lấp đầy thời gian đó. Ti vi thì mỏi mắt, điện thoại thì chữ nhỏ, đi lại thì khó khăn. Ngồi một mình cả buổi chiều rất dễ thấy buồn.
Sách nói mang câu chuyện tới mà không đòi hỏi mắt. Ông bà có thể ngồi ngoài hiên, nằm trên võng, vừa nghe vừa nhắm mắt nghỉ.
Nghe sách còn là cách giữ đầu óc hoạt động. Theo dõi một câu chuyện, nhớ nhân vật, nghĩ về ý của tác giả là những việc tốt cho tinh thần, giúp ông bà có chuyện để kể, để bàn với con cháu.
Với những người từng đọc nhiều, được nghe lại những cuốn đã đọc thời trẻ là một niềm vui đặc biệt, như gặp lại bạn cũ.
Chọn thiết bị chỉ cần một nút bấm
Rào cản lớn nhất không phải là ông bà không thích nghe, mà là thiết bị quá phức tạp. Mở khoá, tìm ứng dụng, chọn sách, bấm phát, chỉnh tiếng, mỗi bước là một lần dễ bỏ cuộc.
Nếu dùng điện thoại, bạn có thể đặt một biểu tượng to ngay màn hình chính, mở ra là đúng cuốn đang nghe. Tắt hết thông báo không cần thiết để không có gì bật ra làm ông bà rối.
Một chiếc loa thông minh điều khiển bằng giọng nói còn tiện hơn, ông bà chỉ cần nói một câu quen. Nhưng hãy thử trước xem loa có nhận được giọng của ông bà không, vì giọng người lớn tuổi, giọng địa phương đôi khi máy nghe không rõ.
Cũng có những máy nghe nhỏ chuyên dùng, nút to, chỉ có phát, dừng, tới, lui. Với người không quen điện thoại, loại máy đơn giản như vậy có khi hợp nhất.
Chọn sách hợp với ông bà
Hỏi ông bà thích gì, đừng tự chọn theo ý mình. Có người thích truyện lịch sử, có người thích truyện tình cảm, có người thích chuyện tâm linh, chuyện làng quê, có người lại muốn nghe kiến thức về sức khoẻ, về cây cối.
Những tác phẩm văn học Việt Nam quen thuộc, những câu chuyện về đời sống gia đình thường được nhiều người lớn tuổi thích. Những cuốn ông bà từng đọc thời trẻ cũng là lựa chọn rất tốt.
Ngoài sách nói, có những podcast kể chuyện nhẹ nhàng hợp với ông bà. khosachnoi.com với những chương sách về đời sống, triết lý sống phương Đông, lịch sử và văn hoá Việt kể bằng giọng ấm, hay nhasuhoc.com kể lịch sử cho người thường, là hai gợi ý dễ nghe.
Tránh những nội dung quá dồn dập, nói quá nhanh, nhạc nền ồn ào, vì người lớn tuổi thường khó nghe rõ lời khi có nhiều âm thanh chồng lên nhau.
Giọng đọc và âm lượng
Người lớn tuổi thường nghe kém đi ở những âm cao, nên giọng đọc trầm, rõ, chậm vừa phải sẽ dễ nghe hơn. Bạn nên cho ông bà nghe thử vài giọng, để ông bà tự chọn giọng mình thích.
Nhiều ứng dụng cho chỉnh tốc độ. Với ông bà, có khi giảm tốc độ xuống một chút lại hiểu rõ hơn.
Loa ngoài thường tốt hơn tai nghe cho người lớn tuổi: không bị cấn tai, không lo rơi, và người trong nhà cũng biết ông bà đang nghe gì. Đặt loa gần chỗ ông bà ngồi, hướng về phía ông bà.
Nếu ông bà phải bật rất to mới nghe được, có thể ông bà đang nghe kém thật. Đó là lúc nên đưa ông bà đi kiểm tra thính lực, vì máy trợ thính phù hợp có thể đổi cả chất lượng cuộc sống.
Biến nghe sách thành niềm vui chung
Vài lần đầu, ngồi nghe cùng ông bà. Không chỉ để chỉ cách bấm nút, mà để ông bà thấy đây là một hoạt động vui, có người cùng.
Sau đó, mỗi lần gặp, hỏi ông bà đang nghe tới đâu, nhân vật ra sao. Ông bà sẽ rất vui khi được kể, và con cháu cũng có thêm chuyện để nói với ông bà ngoài những câu hỏi thăm sức khoẻ quen thuộc.
Nếu con cháu ở xa, có thể cùng nghe một cuốn rồi gọi điện bàn với nhau. Một kiểu câu lạc bộ sách của gia đình, rất đơn giản mà gắn kết.
Cuối tuần này, bạn thử chọn một cuốn sách ông bà từng nhắc tới, tải sẵn, mang tới nhà và ngồi nghe cùng ông bà chương đầu tiên.
Câu hỏi thường gặp
Người già không biết dùng điện thoại có nghe sách nói được không?
Được, nếu có người cài đặt sẵn. Có thể dùng loa điều khiển bằng giọng nói, hoặc máy nghe đơn giản có nút to, chỉ cần bấm một nút để phát và dừng.
Nên chọn giọng đọc thế nào cho người lớn tuổi?
Giọng trầm, rõ, nói chậm vừa phải thường dễ nghe hơn. Hãy cho ông bà nghe thử vài giọng và để ông bà tự chọn, vì cảm nhận giọng đọc rất cá nhân.
Ông bà nghe kém thì nghe sách nói có ích không?
Vẫn có ích nếu chỉnh âm lượng và đặt loa gần, nhưng nếu ông bà phải bật rất to, nên đi kiểm tra thính lực. Máy trợ thính phù hợp có thể giúp nghe sách và nghe mọi người rõ hơn.
Người khiếm thị có những cách đọc sách nào?
Ngoài sách nói, người khiếm thị có thể dùng chữ nổi và các phần mềm đọc màn hình chuyển chữ thành giọng nói. Nhiều thư viện và hội người mù có kho sách dành riêng cho người khiếm thị.
Nghe sách có giúp người già đỡ buồn không?
Với nhiều người là có, vì nó lấp đầy những giờ ngồi một mình bằng câu chuyện và giọng người. Nhưng nó không thay được sự quan tâm của con cháu, nên hãy kết hợp với trò chuyện và thăm hỏi thường xuyên.
