Đọc to cho người khác nghe sẽ hay hơn hẳn khi bạn chậm lại hơn mình nghĩ, ngắt ở dấu câu và ở chỗ đổi ý, dừng một nhịp ngắn trước điều quan trọng, nhấn vào những từ mang nghĩa, và để hơi thở đi theo câu chứ không cố đọc một hơi thật dài. Năm điều nghe đơn giản, nhưng chính chúng làm nên khác biệt giữa người đọc dễ nghe và người đọc làm người khác buồn ngủ.
Chào bạn, đây là Phát Thanh Số. Ai trong đời cũng có lúc phải đọc to: đọc truyện cho con, đọc thư cho ông bà mắt kém, đọc văn bản trong cuộc họp, phát biểu ở đám cưới. Tập này mình chia sẻ những điều người làm nghề giọng nói hay luyện, theo cách ai cũng làm theo được.
Chậm lại hơn mình nghĩ
Lỗi phổ biến nhất của người mới đọc to là đọc nhanh. Khi hồi hộp, mình nói nhanh hơn bình thường mà không nhận ra. Và vì mình đã biết trước nội dung, mình nghĩ người nghe cũng theo kịp.
Nhưng người nghe nghe lần đầu. Họ cần thời gian để hiểu từng câu, để hình dung, để nối ý. Đọc nhanh làm họ hụt hơi, rồi bỏ cuộc.
Một cách tự kiểm tra là ghi âm mình đọc một đoạn rồi nghe lại. Phần lớn người sẽ ngạc nhiên vì mình đọc nhanh hơn mình tưởng.
Khi đọc, cứ cố ý chậm lại một chút so với lúc nói chuyện. Lúc đầu thấy hơi lạ, nhưng người nghe sẽ thấy dễ chịu.
Riêng khi đọc cho người lớn tuổi hay trẻ nhỏ, chậm thêm một chút nữa, và nhìn vào mắt họ thỉnh thoảng để biết họ còn theo kịp không.
Ngắt ở đâu cho đúng?
Chỗ ngắt rõ nhất là dấu câu. Dấu phẩy ngắt ngắn, dấu chấm ngắt dài hơn, xuống đoạn ngắt dài hơn nữa. Nhiều người đọc to mà lướt qua dấu chấm như không có, làm các câu dính vào nhau.
Nhưng dấu câu chưa đủ. Một câu dài có thể không có dấu phẩy nào mà vẫn cần ngắt hơi giữa chừng, ở chỗ chuyển từ ai sang làm gì, từ làm gì sang ở đâu. Ngắt đúng chỗ giữ được nghĩa, ngắt sai chỗ có khi làm câu sai nghĩa.
Tiếng Việt có những câu đùa nổi tiếng về chuyện ngắt sai làm đổi nghĩa, nghe thì buồn cười nhưng đúng là bài học. Đọc trước một lần trong đầu, đánh dấu những chỗ cần ngắt, là cách chắc nhất.
Khi đọc văn bản quan trọng như lời phát biểu, bạn có thể đánh dấu gạch nhỏ bằng bút chì ở những chỗ cần ngắt hơi, như các phát thanh viên ngày xưa hay làm với bản tin.
Dừng một nhịp trước điều quan trọng
Một khoảng lặng ngắn đặt đúng chỗ có sức mạnh hơn mọi cách nhấn giọng. Trước một con số quan trọng, trước một cái kết bất ngờ, trước một câu then chốt, dừng lại một nhịp.
Khoảng lặng làm người nghe tự nhiên chú ý. Họ chờ xem điều gì sắp tới. Và khi điều đó tới, nó được nghe rõ hơn.
Người mới đọc to thường sợ khoảng lặng, cảm thấy nó dài vô tận, vội lấp bằng ừm, à. Thật ra với người nghe, một nhịp dừng ngắn chỉ như một cái chớp mắt, mà lại rất dễ chịu.
Kể chuyện cho con cũng vậy. Trước khi con sói xuất hiện, dừng lại, nhìn con, rồi mới nói tiếp. Con sẽ nín thở chờ, và đó là lúc câu chuyện sống nhất.
Nhấn vào từ mang nghĩa
Mỗi câu thường có một hai từ mang nghĩa chính. Nhấn vào đó, bằng cách nói chậm hơn một chút, rõ hơn một chút, hoặc to hơn một chút, giúp người nghe bắt được ý.
Thử với câu: hôm nay mẹ nấu canh chua. Nhấn vào hôm nay là ngụ ý mọi hôm không nấu. Nhấn vào mẹ là ngụ ý không phải người khác nấu. Nhấn vào canh chua là ngụ ý không phải món khác. Cùng một câu, nhấn khác là nghĩa khác.
Đừng nhấn mọi từ. Nhấn hết thì như không nhấn gì, và người nghe thấy mệt.
Với tiếng Việt, cần thêm một lưu ý: đọc rõ dấu, nhất là những dấu dễ lẫn như hỏi và ngã, vì đọc lẫn có thể làm người nghe hiểu sai. Không cần đổi giọng vùng miền, chỉ cần rõ.
Để hơi thở theo câu
Nhiều người cố đọc cả một câu dài trong một hơi, tới cuối câu thì giọng yếu đi, hụt hơi, nghe như sắp tắt. Người nghe cũng thấy căng theo.
Hít một hơi vừa phải ở mỗi chỗ ngắt, thở bằng bụng thay vì nâng vai lên. Ngồi hoặc đứng thẳng lưng giúp hơi thở sâu hơn.
Uống một ngụm nước trước khi đọc, để sẵn cốc nước bên cạnh nếu đọc lâu. Đọc lâu mà cổ khô thì giọng sẽ khàn, dễ ho.
Hôm nay, bạn thử chọn một đoạn văn ngắn, đọc to một lần, ghi âm lại. Nghe lại và tự hỏi: mình có đọc nhanh quá không, có ngắt đúng chỗ không, có dừng trước điều quan trọng không. Rồi đọc lại lần hai. Bạn sẽ ngạc nhiên vì lần hai hay hơn nhiều thế nào.
Câu hỏi thường gặp
Đọc to nhanh hay chậm thì dễ nghe hơn?
Chậm vừa phải dễ nghe hơn, chậm hơn một chút so với lúc nói chuyện bình thường. Đọc quá chậm thì nghe lê thê, nhưng phần lớn người mới mắc lỗi đọc quá nhanh.
Làm sao để không hồi hộp khi đọc trước đám đông?
Đọc thử nhiều lần trước ở nhà, đánh dấu chỗ ngắt, hít thở sâu trước khi bắt đầu. Hồi hộp là bình thường, cứ chậm lại và nhìn vào một vài gương mặt thân thiện trong số người nghe.
Có cần sửa giọng địa phương khi đọc to không?
Không cần. Điều quan trọng là đọc rõ, đúng dấu để người nghe hiểu. Giọng vùng miền là một phần con người bạn và nhiều người nghe còn thấy gần gũi hơn.
Đọc truyện cho con có cần đổi giọng nhân vật không?
Không bắt buộc, nhưng đổi giọng một chút cho từng nhân vật làm con thích thú và dễ theo dõi hơn. Không cần giống diễn viên, chỉ cần khác nhau đủ để con nhận ra ai đang nói.
Luyện đọc to bao lâu thì tiến bộ?
Luyện đều mỗi ngày vài phút, ghi âm và nghe lại, thường sau vài tuần bạn đã thấy khác biệt rõ. Đọc to cho con mỗi tối cũng là một cách luyện rất tự nhiên.
