Muốn cho mắt được nghỉ mà vẫn tiếp nhận được câu chuyện, tin tức và kiến thức, hãy thay bớt những khoảng lướt màn hình bằng âm thanh: nghe tin tức thay vì đọc tin, nghe sách thay vì xem video, nghe một tập kể chuyện thay vì lướt mạng trước khi ngủ, và úp điện thoại xuống khi đang nghe để mắt không bị kéo về màn hình.
Chào bạn, đây là Phát Thanh Số. Với nhiều người làm văn phòng, một ngày nhìn màn hình có khi mười tiếng trở lên. Tới tối, mắt khô, cay, nhức, mà tay vẫn cầm điện thoại. Tập này mình không chữa bệnh mắt, mà chỉ gợi ý một cách thay đổi thói quen nhỏ có thể giúp mắt bớt khổ.
Mắt mình đang làm việc nhiều thế nào?
Thử đếm một ngày của mình. Sáng mở mắt xem điện thoại, đi làm nhìn máy tính tám tiếng, giờ nghỉ lướt mạng, tối về xem phim hay xem video. Rất ít khoảng mắt được nhìn xa, nhìn cây xanh, hay nhắm lại.
Khi nhìn màn hình gần, mắt phải điều tiết liên tục, và người ta thường chớp mắt ít hơn bình thường. Đó là lý do cuối ngày hay thấy mắt khô, mỏi.
Một lời khuyên hay được các bác sĩ mắt nhắc là cứ sau một khoảng làm việc với màn hình, nhìn ra xa một lúc để mắt thư giãn. Nhưng ngoài giờ làm, nhiều người lại tự cho mắt làm thêm ca.
Đây chính là chỗ âm thanh có thể giúp. Phần lớn những gì mình làm với điện thoại ngoài giờ làm, như đọc tin, xem video giải trí, có thể đổi sang nghe.
Những khoảng nào dễ đổi từ nhìn sang nghe?
Tin tức buổi sáng: thay vì lướt đọc hàng chục bài báo, nghe một bản tin tổng hợp ngắn trong lúc đánh răng, pha cà phê.
Giờ nghỉ trưa: thay vì lướt mạng xã hội, nhắm mắt nghe một tập podcast mười lăm phút. Mắt được nghỉ, đầu óc cũng được đổi gió.
Trên đường về: nếu đi xe buýt, nhìn ra cửa sổ và nghe, thay vì cúi đầu vào màn hình.
Buổi tối: thay một phần thời gian xem video bằng nghe sách nói, nghe truyện. Trước giờ ngủ, thay lướt điện thoại bằng một tập kể chuyện chậm.
Không cần đổi hết, chỉ cần đổi một vài khoảng mỗi ngày, cộng lại cũng là một hai tiếng mắt được nghỉ.
Một mẹo nhỏ là đặt sẵn những thứ để nghe ở chỗ mình hay cầm điện thoại nhất. Ví dụ cài chương trình nghe lên ngay màn hình chính, ở chỗ trước đây là ứng dụng mạng xã hội. Lần tới tay quen bấm, bạn sẽ bấm vào nghe thay vì lướt.
Úp điện thoại xuống khi nghe
Cái bẫy lớn nhất là bật nghe trên điện thoại rồi mắt vẫn dán vào màn hình: vừa nghe vừa lướt, vừa nghe vừa xem tin nhắn. Thế thì mắt vẫn làm việc, mà tai cũng chẳng nghe được gì ra hồn.
Thói quen đơn giản là bấm phát xong thì úp điện thoại xuống, hoặc cất vào túi. Màn hình tối thì mắt không bị kéo về.
Tắt thông báo không cần thiết trong lúc nghe. Mỗi tiếng ting là một lần mắt quay về màn hình.
Nếu ở nhà, dùng loa ngoài và để điện thoại ở phòng khác càng tốt. Nghe từ một chiếc loa thì không có gì để nhìn cả.
Mắt nhắm, đầu óc vẫn được nuôi
Có một điều thú vị: khi nhắm mắt nghe, nhiều người thấy mình tưởng tượng rõ hơn, nghe kỹ hơn. Không có hình ảnh từ bên ngoài, đầu óc tự vẽ hình từ lời kể.
Đó là lý do nghe kể chuyện, nghe truyện, nghe lịch sử khi nhắm mắt là một trải nghiệm rất khác. Bạn không chỉ nghỉ mắt, mà còn tập luyện trí tưởng tượng.
Với những ai làm công việc sáng tạo, những khoảng nhắm mắt nghe này đôi khi mang lại ý tưởng mới, vì đầu óc được nghỉ khỏi dòng hình ảnh liên tục.
Thử một lần nằm trên võng, trên ghế, nhắm mắt nghe một tập về một vùng đất xa, và để mình đi theo giọng kể.
Người khiếm thị đã sống với âm thanh như thế cả đời và nhiều người trong họ nghe tinh hơn chúng ta rất nhiều: họ nhận ra cảm xúc trong một giọng nói, đoán được căn phòng rộng hẹp qua tiếng vọng. Nhắm mắt nghe vài lần, mình sẽ hiểu được một chút thế giới ấy, và học được cách nghe kỹ hơn.
Khi nào mắt mỏi là chuyện cần đi khám?
Thay thói quen giúp mắt bớt mệt, nhưng không thay được việc khám mắt. Nếu bạn thấy mắt mỏi kéo dài, nhìn mờ, đau đầu thường xuyên sau khi dùng màn hình, mắt đỏ hay khô nhiều, nên đi khám bác sĩ mắt.
Có khi mắt mỏi vì cần đeo kính mà chưa biết, hoặc độ kính đã thay đổi. Khám định kỳ giúp phát hiện sớm.
Trẻ em dùng màn hình nhiều cũng nên được kiểm tra mắt định kỳ. Thay một phần thời gian xem video của con bằng nghe truyện là một cách bảo vệ mắt con nhẹ nhàng.
Hôm nay, bạn thử chọn một khoảng trong ngày mà mình hay lướt điện thoại, đổi sang nghe một tập, úp điện thoại xuống. Một tuần sau, xem mắt mình có bớt mỏi không.
Câu hỏi thường gặp
Nghe podcast có giúp mắt đỡ mỏi không?
Nó giúp mắt có thêm thời gian nghỉ nếu bạn dùng nó để thay cho thời gian nhìn màn hình. Nếu vừa nghe vừa lướt điện thoại thì không có tác dụng gì cho mắt.
Nên nghỉ mắt bao lâu khi làm việc với máy tính?
Lời khuyên hay gặp là cứ sau một khoảng làm việc, nhìn ra xa một lúc để mắt thư giãn, và chớp mắt thường xuyên. Nếu mắt vẫn mỏi nhiều, nên hỏi bác sĩ mắt để có lời khuyên phù hợp.
Trẻ em nghe truyện có tốt cho mắt hơn xem video không?
Nghe truyện không bắt mắt nhìn gần nên cho mắt được nghỉ. Thay một phần thời gian xem video bằng nghe truyện là cách tốt để giảm thời gian màn hình của trẻ.
Nhắm mắt nghe có làm buồn ngủ không?
Có thể, nhất là khi mệt hoặc nghe nội dung chậm. Nếu muốn tỉnh, chọn nội dung có nhịp vừa phải, ngồi thẳng thay vì nằm, hoặc mở mắt nhìn ra xa thay vì nhắm.
Ngoài nghe, có cách nào khác giúp mắt nghỉ không?
Đi bộ ngoài trời, nhìn cây xanh, nhìn xa, chớp mắt thường xuyên, ngủ đủ giấc và giữ khoảng cách hợp lý với màn hình. Nghe chỉ là một trong nhiều thói quen giúp mắt.
