Để giữ tai khoẻ khi đeo tai nghe mỗi ngày, có mấy thói quen đơn giản: nghe ở âm lượng vừa phải, cho tai nghỉ giữa các lần nghe, dùng tai nghe chống ồn ở nơi ồn để khỏi phải mở to át tiếng xung quanh, giữ tai nghe sạch, và đi khám bác sĩ tai mũi họng khi thấy ù tai hay nghe kém kéo dài.
Chào bạn, đây là Phát Thanh Số. Trong chương trình này mình khuyến khích nghe rất nhiều, nên mình cũng có trách nhiệm nói về cái giá của việc nghe nhiều với đôi tai. Tai là thứ khi mất rồi rất khó lấy lại, mà mất thì lại từ từ, không đau, không báo trước. Tập này dành cho đôi tai của bạn.
Tai bị hại vì tiếng to như thế nào?
Sâu bên trong tai có những tế bào lông rất nhỏ, chuyển rung động âm thanh thành tín hiệu gửi lên não. Âm thanh quá to, kéo dài quá lâu làm những tế bào này mệt, tổn thương, và lâu ngày có thể hỏng hẳn. Những tế bào ấy không tự mọc lại.
Khác với nhiều chấn thương khác, tổn thương do tiếng ồn thường không đau. Mình chỉ thấy tai ù ù sau một buổi nghe to, rồi sáng hôm sau hết, nên tưởng không sao. Nhưng mỗi lần như vậy để lại một chút tổn thương nhỏ, cộng dồn qua nhiều năm.
Đến lúc nhận ra mình nghe kém, phải hỏi lại người khác nhiều lần, thì phần tổn thương đã khá lớn. Đó là lý do bảo vệ tai phải làm từ khi còn trẻ, khi tai còn khoẻ.
Tổ chức Y tế Thế giới có những khuyến nghị về nghe an toàn, đại ý là giữ âm lượng vừa phải, giới hạn thời gian nghe to và cho tai nghỉ. Không cần nhớ con số, chỉ cần nhớ tinh thần đó.
Âm lượng bao nhiêu là vừa?
Cách kiểm tra dễ nhất không cần máy đo: khi đang đeo tai nghe, nếu người đứng cách bạn một sải tay nói bình thường mà bạn không nghe thấy, có thể bạn đang mở quá to. Nếu người ngồi cạnh nghe được tiếng lọt ra từ tai nghe của bạn, chắc chắn là quá to.
Một quy tắc dễ nhớ hay được nhắc tới là nghe không quá khoảng sáu mươi phần trăm mức âm lượng tối đa, và nghỉ sau khoảng sáu mươi phút. Đây là quy tắc ước chừng, mỗi thiết bị một khác, nhưng nó là điểm bắt đầu tốt.
Nhiều điện thoại có tính năng giới hạn âm lượng tối đa khi dùng tai nghe, và có cả thống kê mức âm thanh bạn đã nghe trong tuần. Bật những tính năng đó lên là một cách để điện thoại nhắc mình.
Với trẻ em, nên đặt giới hạn âm lượng trên thiết bị của con, vì trẻ thường không tự biết điều chỉnh.
Nơi ồn là nơi dễ hại tai nhất
Ít ai mở to tai nghe trong phòng yên tĩnh. Nhưng trên xe buýt ồn, ngoài đường đông, ở quán cà phê ồn ào, mình tự động vặn to lên để át tiếng xung quanh. Đó là lúc tai chịu nhiều nhất.
Tai nghe chống ồn có ích ở chỗ này. Nó chặn bớt tiếng ồn bên ngoài, nên bạn nghe rõ ở mức âm lượng thấp hơn. Nhìn như một món đồ tiện nghi, nhưng thật ra nó cũng là đồ bảo vệ tai.
Nếu không có tai nghe chống ồn, ở nơi quá ồn, có khi tốt nhất là tạm dừng nghe. Đợi tới chỗ yên tĩnh hơn rồi nghe tiếp.
Nhưng nhớ là ra đường, đi bộ, qua đường thì chống ồn lại không tốt cho an toàn. Nhiều tai nghe có chế độ cho âm thanh bên ngoài lọt vào, dùng chế độ đó khi đi đường.
Cho tai nghỉ và giữ tai sạch
Tai cũng cần nghỉ như mắt. Sau một hai tiếng đeo tai nghe, tháo ra mười, mười lăm phút. Một ngày nên có những khoảng hoàn toàn không đeo gì.
Đeo tai nghe nhét tai lâu làm ống tai bí và ẩm. Thỉnh thoảng thay bằng loa ngoài khi ở nhà, hoặc dùng loại tai nghe chụp ngoài tai để tai được thoáng hơn.
Giữ tai nghe sạch: lau phần tiếp xúc với tai thường xuyên, thay đệm khi cũ, không dùng chung tai nghe với người khác. Tai nghe bẩn là nơi vi khuẩn bám.
Đừng dùng tăm bông ngoáy sâu vào tai để lấy ráy. Ráy tai tự đi ra, ngoáy sâu dễ đẩy ráy vào trong và làm tổn thương ống tai.
Dấu hiệu nào cần đi khám?
Nếu sau khi nghe, tai bị ù kéo dài nhiều giờ hoặc không hết, nghe tiếng rít, tiếng ve kêu trong tai khi xung quanh yên tĩnh, đó là dấu hiệu tai đang bị quá tải.
Nếu bạn thấy phải hỏi lại người khác nhiều hơn trước, khó nghe trong chỗ đông người, phải vặn ti vi to hơn người nhà, nên đi kiểm tra thính lực.
Đau tai, ngứa nhiều, chảy dịch cũng là lý do đi khám bác sĩ tai mũi họng. Đừng tự nhỏ thuốc khi chưa biết nguyên nhân.
Kiểm tra thính lực là việc nhanh và không đau. Phát hiện sớm thì có nhiều cách giữ phần nghe còn lại. Hôm nay, bạn thử mở phần cài đặt âm thanh trên điện thoại, bật giới hạn âm lượng tai nghe. Một phút làm, nhiều năm hưởng.
Câu hỏi thường gặp
Nghe tai nghe bao lâu mỗi ngày là an toàn?
Không có con số chung, vì còn tuỳ âm lượng. Âm lượng vừa phải thì nghe lâu hơn được, âm lượng to thì càng phải ngắn. Thói quen tốt là nghỉ sau khoảng một tiếng và không mở to.
Ù tai sau khi nghe nhạc to có tự hết không?
Thường ù tai tạm thời sẽ hết sau vài giờ hoặc một ngày, nhưng đó là dấu hiệu tai đã bị quá tải. Nếu ù kéo dài hoặc lặp lại thường xuyên, bạn nên đi khám tai mũi họng.
Tai nghe chụp tai có tốt hơn tai nghe nhét không?
Tai nghe chụp không nhét vào ống tai nên tai thoáng hơn, ít bị bí ẩm. Về âm lượng, loại nào cũng có thể hại tai nếu mở quá to. Quan trọng là mức âm lượng và thời gian nghe.
Trẻ em đeo tai nghe có hại không?
Không hại nếu âm lượng nhỏ và thời gian vừa phải. Bố mẹ nên đặt giới hạn âm lượng trên thiết bị, chọn tai nghe có giới hạn âm lượng dành cho trẻ và nhắc con nghỉ thường xuyên.
Mất thính lực do tiếng ồn có hồi phục được không?
Tổn thương lâu dài do tiếng ồn thường không hồi phục, vì tế bào trong tai không tự mọc lại. Vì vậy phòng ngừa là quan trọng nhất, và phát hiện sớm giúp giữ phần nghe còn lại.
