Muốn biến một tập podcast thành chuyện của cả nhà, hãy chọn một lúc mọi người cùng có mặt như sau bữa tối hay trên một chuyến đi xa, chọn một tập mà mọi lứa tuổi đều hiểu, bật qua loa chung thay vì mỗi người một tai nghe, rồi dừng lại hỏi nhau một hai câu sau khi nghe xong. Câu chuyện nghe chung sẽ trở thành câu chuyện để nói với nhau.
Chào bạn, đây là Phát Thanh Số. Ở tập đầu tiên, mình kể về cảnh cả nhà quây quần bên cái đài ngày xưa. Tập này mình muốn bàn cách mang lại cảnh đó trong một gia đình bây giờ, nơi mỗi người có một cái điện thoại và một đôi tai nghe riêng.
Vì sao nên nghe chung thay vì nghe riêng?
Một buổi tối bình thường trong nhiều gia đình: bố xem tin trên điện thoại, mẹ nghe sách nói bằng tai nghe, con chơi trò chơi trên máy tính bảng. Cả nhà ngồi cùng phòng mà mỗi người ở một thế giới.
Nghe chung không đòi hỏi ai bỏ hết thói quen riêng. Nó chỉ thêm vào một khoảng nhỏ mà mọi người cùng hướng vào một thứ. Mười lăm, hai mươi phút là đủ.
Âm thanh có cái lợi là nghe chung dễ hơn nhìn chung. Xem video thì phải ngồi xúm vào một màn hình, còn nghe thì mỗi người ngồi một góc vẫn nghe được, có thể vừa nghe vừa nhặt rau, vừa gấp đồ.
Và cái quý nhất của nghe chung là sau đó mọi người có cùng một câu chuyện để nói. Đó là chất keo nhỏ mà bền.
Nhiều bố mẹ có con tuổi mới lớn kể rằng nói chuyện trực diện với con ngày càng khó, hỏi gì con cũng đáp gọn lỏn. Nhưng bàn về một nhân vật trong câu chuyện vừa nghe thì con lại nói nhiều, vì mình không hỏi về con, mình hỏi về người khác. Qua cách con nhận xét nhân vật, bố mẹ hiểu con nghĩ gì hơn mọi câu hỏi thẳng.
Chọn lúc nào để nghe chung?
Trên ô tô trong chuyến đi xa là lúc dễ nhất. Cả nhà ngồi cùng một chỗ nhiều giờ, ai cũng rảnh tai. Thay vì mỗi người một màn hình, bật một tập qua loa xe.
Sau bữa tối, trong lúc dọn dẹp, cả nhà cùng nghe một tập ngắn. Người rửa bát, người lau bàn, người cất đồ, tất cả cùng nghe.
Trước giờ đi ngủ của con, bố mẹ và con cùng nghe một câu chuyện. Đó vừa là nghi thức ngủ của con, vừa là lúc bố mẹ ngồi lại với con.
Sáng cuối tuần, trong bữa sáng muộn, có thể nghe một tập dài hơn rồi bàn với nhau. Mỗi nhà một nhịp, chỉ cần đều đặn là thành thói quen.
Một lúc ít ai nghĩ tới là khi mất điện buổi tối. Không ti vi, không quạt, cả nhà ra hiên ngồi, một chiếc loa nhỏ chạy pin phát một câu chuyện. Nhiều gia đình kể lại rằng những tối mất điện như thế lại thành kỷ niệm vui nhất của con.
Chọn nội dung cho mọi lứa tuổi
Cái khó nhất là chọn thứ mà cả ông bà, bố mẹ lẫn con cái cùng thấy hay. Những chủ đề hay hợp là khoa học thường thức, động vật, các vùng đất, lịch sử kể như chuyện, những câu chuyện có bài học.
Với nhà có con nhỏ, nhabachoc.com của hệ là podcast khoa học cho trẻ và bố mẹ nghe cùng, những câu hỏi vì sao trẻ hay hỏi được trả lời dễ hiểu mà người lớn nghe vẫn học được điều mới. Con lớn hơn chút thì nhasinhhoc.com kể về sự sống từ tế bào tới cánh rừng, nhadialy.com kể về mặt đất và các vùng miền.
Với nhà có ông bà, những tập về lịch sử, văn hoá Việt, chuyện kể có bài học của khosachnoi.com thường làm ông bà hào hứng, ông bà còn kể thêm được chuyện ngày xưa.
Tránh những nội dung quá dài, quá chuyên môn, hoặc chỉ một người trong nhà thích. Lần đầu nên chọn tập ngắn, vui, để ai cũng muốn nghe lần sau.
Sau khi nghe: những câu hỏi mở cửa
Nghe xong mà tắt luôn thì phí. Dành vài phút hỏi nhau. Những câu hỏi đơn giản thường hiệu quả nhất: ai thấy đoạn nào hay nhất, có điều gì mới mà mình chưa biết, nếu là mình thì mình làm gì.
Với trẻ con, để con trả lời trước, bố mẹ đừng vội nói đúng sai. Mục đích là để con nói ra suy nghĩ của mình, không phải kiểm tra con nhớ được bao nhiêu.
Có khi câu chuyện sẽ rẽ sang hướng hoàn toàn khác: từ một tập về loài cá dưới biển sâu, ông kể chuyện hồi đi biển, mẹ kể chuyện lần đầu thấy biển. Đó là lúc câu chuyện chung trở thành chuyện của nhà mình.
Đừng biến buổi nghe chung thành giờ học. Không cần ghi chép, không cần bài tập. Chỉ là nói chuyện với nhau.
Giữ thói quen nghe chung
Chọn một tối cố định trong tuần, gọi nó bằng một cái tên vui, ví dụ tối thứ Sáu nghe chuyện. Trẻ con rất thích những nghi thức có tên.
Để mỗi người lần lượt được chọn tập nghe. Tuần này bố chọn, tuần sau con chọn. Mọi người sẽ hiểu thêm về sở thích của nhau, và ai cũng thấy mình có phần.
Nếu có người không thích một tập, cũng không sao. Lần sau chọn khác. Đừng ép ai phải ngồi nghe.
Tuần này, bạn thử đề nghị cả nhà nghe chung một tập ngắn sau bữa tối, rồi hỏi nhau một câu. Có thể sẽ hơi gượng lần đầu, nhưng lần thứ ba, thứ tư, chính con bạn sẽ là người nhắc.
Câu hỏi thường gặp
Nghe podcast chung với con nhỏ nên chọn tập dài bao lâu?
Với trẻ nhỏ, tập khoảng mười tới mười lăm phút là vừa, dài hơn trẻ dễ mất tập trung. Trẻ lớn hơn có thể nghe tập hai mươi tới ba mươi phút.
Ông bà và con cháu có nghe chung được không?
Được, nếu chọn chủ đề cả hai thế hệ đều quan tâm như lịch sử, văn hoá, chuyện kể có bài học. Ông bà thường kể thêm được nhiều chuyện sau khi nghe, làm buổi nghe thêm ý nghĩa.
Nghe chung có cần loa tốt không?
Không cần loa đắt tiền. Loa điện thoại cũng được nếu phòng yên tĩnh, nhưng một chiếc loa nhỏ không dây sẽ cho tiếng to và rõ hơn để cả nhà cùng nghe.
Nếu con không chịu ngồi nghe thì sao?
Đừng ép. Cho con vừa nghe vừa tô màu, xếp hình, chơi nhẹ nhàng. Để con chọn tập lần sau cũng giúp con hào hứng hơn.
Nghe chung có thay được đọc sách cùng con không?
Không thay được, mà bổ sung cho nhau. Đọc cùng con có chỉ tranh, đánh vần, hỏi đáp từng trang. Nghe chung hợp với lúc cả nhà cùng làm việc khác hoặc trên xe.
