Muốn máy đọc tiếng Việt trơn tru, hãy viết số, ngày tháng, đơn vị và chữ viết tắt thành chữ ở những chỗ quan trọng; dùng câu ngắn với dấu câu đúng chỗ; tránh ký hiệu và ngoặc đơn; ghi tên nước ngoài theo đúng cách bạn muốn máy đọc; chia văn bản dài thành nhiều đoạn ngắn; và luôn nghe lại để sửa những chỗ máy đọc vấp.
Chào bạn, đây là Phát Thanh Số. Người dùng giọng máy lần đầu hay phàn nàn: sao máy đọc số điện thoại thành tiền, sao đọc tên nước ngoài nghe lạ. Phần lớn những lỗi đó sửa được ngay từ văn bản. Tập này mình chia sẻ những mẹo viết, đúng những gì chính những tập bạn đang nghe ở đây cũng áp dụng.
Số, ngày tháng và đơn vị
Con số là chỗ máy sai nhiều nhất, vì cùng một dãy số có nhiều cách đọc. Số điện thoại đọc từng số, số tiền đọc theo hàng, năm đọc theo kiểu năm. Máy đoán từ ngữ cảnh, và hay đoán nhầm.
Cách chắc nhất là viết thành chữ ở những chỗ quan trọng. Thay vì để máy tự đoán một dãy số dài, hãy viết hai mươi lăm nghìn đồng, hay không chín không, ba bốn năm. Viết sao đọc vậy.
Ngày tháng cũng nên viết thành chữ: ngày mười lăm tháng tám, thay vì để dấu gạch chéo. Giờ cũng vậy: bảy giờ sáng.
Đơn vị đo lường viết đầy đủ: ki lô gam, cây số, phần trăm, thay vì ký hiệu. Máy có thể đọc đúng ký hiệu phổ biến, nhưng viết rõ thì không bao giờ sai.
Làm tròn số nếu được. Người nghe nhớ khoảng một phần ba dễ hơn nhiều so với ba mươi hai phẩy bảy phần trăm.
Viết tắt và ký hiệu
Chữ viết tắt là cái bẫy thứ hai. Máy có thể đọc từng chữ cái, có thể đọc liền như một từ, có thể bỏ qua. Viết đầy đủ ra là cách an toàn nhất.
Những ký hiệu như dấu và, dấu cộng, mũi tên, gạch chéo nên thay bằng chữ. Dấu ngoặc đơn nên bỏ, tách phần trong ngoặc thành một câu riêng. Máy đọc phần trong ngoặc liền mạch với câu, người nghe không biết đó là chú thích.
Biểu tượng cảm xúc, những ký tự trang trí trong bài đăng mạng xã hội phải xoá hết trước khi đưa cho máy đọc. Có máy bỏ qua, có máy đọc ra tên của biểu tượng, nghe rất buồn cười.
Đường dẫn trang mạng chỉ nên giữ tên miền ngắn gọn. Một đường dẫn dài đầy ký tự lạ đọc lên chẳng ai gõ lại được.
Nếu văn bản của bạn vốn là bài đăng mạng xã hội hay bài báo, đừng dán thẳng. Dành năm phút đọc lướt và gạch đi mọi thứ không phải là chữ để đọc thành lời. Năm phút ấy tiết kiệm cho bạn cả chục lần tạo lại.
Câu ngắn và dấu câu
Máy ngắt hơi chủ yếu theo dấu câu. Câu dài không có dấu phẩy sẽ được đọc một mạch, nghe hụt hơi. Câu có dấu phẩy đặt sai chỗ sẽ ngắt sai nghĩa.
Viết câu ngắn, mỗi câu một ý, đặt dấu phẩy ở chỗ mình muốn máy ngừng nhẹ, dấu chấm ở chỗ muốn ngừng hẳn. Muốn ngừng lâu hơn giữa hai ý lớn, xuống đoạn.
Dấu chấm hỏi giúp máy lên giọng cuối câu, dấu chấm than làm giọng mạnh hơn. Dùng đúng chỗ, đừng rải dấu chấm than khắp bài, nghe như người đang hét.
Nếu một chỗ máy ngắt không như ý, thử thêm hoặc bớt một dấu phẩy rồi tạo lại đoạn đó. Nhiều khi chỉ một dấu là đổi hẳn cách đọc.
Tên riêng, tên nước ngoài và từ dễ đọc sai
Tên riêng tiếng Việt thường được đọc đúng. Tên nước ngoài thì máy có thể đọc theo kiểu tiếng Anh, kiểu phiên âm, hoặc đánh vần từng chữ. Nghe thử trước, nếu chưa ổn, viết lại theo cách đọc bạn muốn.
Ví dụ một tên nước ngoài khó, bạn có thể viết phiên âm kiểu Việt cho máy đọc đúng, miễn là người nghe vẫn nhận ra. Cân nhắc giữa đọc đúng và giữ đúng chính tả gốc.
Những từ dễ đọc sai dấu, những từ đồng âm mà nghĩa khác tuỳ ngữ cảnh, cũng nên nghe lại kỹ. Máy đọc sai dấu là sai nghĩa.
Thuật ngữ chuyên ngành, nếu có từ tiếng Việt tương đương dễ hiểu thì dùng từ tiếng Việt. Vừa dễ cho máy, vừa dễ cho người nghe.
Một cách tiện là giữ một bảng nhỏ những tên, những từ máy hay đọc sai cùng cách bạn đã viết lại để máy đọc đúng. Lần sau gặp lại, chỉ việc tra bảng mà thay. Người làm sách nói, làm bài giảng lâu năm đều có một cuốn sổ như thế.
Chia đoạn, nghe lại và sửa
Đừng dán cả một bài dài vào một lần. Chia thành từng đoạn ngắn vài trăm ký tự, như aigiongnoi.com cũng gợi ý, để giọng tự nhiên hơn và khi cần sửa chỉ phải tạo lại đúng đoạn đó.
Nghe lại từng đoạn, ghi ra những chỗ máy đọc vấp, ngắt sai, đọc sai tên, sai số. Quay lại văn bản sửa đúng những chỗ đó, tạo lại.
Sau vài lần, bạn sẽ thuộc những thói quen của giọng máy mình dùng: nó hay sai chỗ nào, cần viết thế nào. Lúc đó viết một lần là đúng.
Hôm nay, bạn thử lấy một đoạn văn có số, có ngày tháng, có viết tắt, đưa vào máy đọc nguyên văn, rồi viết lại theo những mẹo trên và đọc lần hai. So hai bản, bạn sẽ thấy ngay tác dụng.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao máy đọc số điện thoại thành số tiền?
Vì máy không chắc dãy số đó là gì nên đoán theo kiểu phổ biến. Viết số điện thoại thành từng chữ số bằng chữ sẽ giúp máy đọc đúng từng số một.
Có cần bỏ hết ngoặc đơn khi dùng giọng máy không?
Nên bỏ. Máy đọc phần trong ngoặc liền với câu, người nghe không nhận ra đó là chú thích. Tách phần trong ngoặc thành câu riêng sẽ rõ ràng hơn.
Làm sao để máy ngắt câu đúng chỗ?
Viết câu ngắn và đặt dấu phẩy, dấu chấm đúng chỗ bạn muốn máy ngừng. Nếu ngắt chưa đúng, thử thêm hoặc bớt một dấu phẩy rồi nghe lại.
Máy đọc tên nước ngoài không đúng thì làm sao?
Thử viết lại tên theo cách phiên âm bạn muốn máy đọc, rồi nghe lại. Nếu tên quan trọng, nên nói thêm một câu giải thích để người nghe nhận ra.
Văn bản dài nên đưa vào máy một lần hay chia nhỏ?
Nên chia nhỏ thành từng đoạn vài trăm ký tự. Giọng tự nhiên hơn, xử lý nhanh hơn, và khi cần sửa bạn chỉ phải tạo lại đoạn bị lỗi.
