Tiếng mưa, tiếng sóng và tiếng ồn trắng giúp nhiều người dễ ngủ hơn, chủ yếu vì chúng tạo ra một nền âm thanh đều đặn, che bớt những tiếng động đột ngột như còi xe, tiếng chó sủa, tiếng hàng xóm đóng cửa. Chúng không phải là thuốc ngủ, và tác dụng mỗi người một khác: có người ngủ say ngay, có người lại thấy khó chịu.
Chào bạn, đây là Phát Thanh Số. Nhiều người Việt lớn lên quen ngủ với tiếng quạt máy, tiếng mưa trên mái tôn, tới mức vào phòng máy lạnh yên tĩnh tuyệt đối lại khó ngủ. Tập này mình giải thích vì sao, và cách dùng những âm thanh nền ấy cho đúng.
Vì sao âm thanh đều lại giúp ngủ?
Như mình đã nói ở các tập trước, lúc ngủ tai vẫn làm việc. Cái làm mình thức giấc thường không phải tiếng to, mà là tiếng thay đổi đột ngột. Một căn phòng im lặng tuyệt đối thì một tiếng xe máy rồ ga bên ngoài nghe như tiếng sét.
Một nền âm thanh đều đặn làm khoảng cách giữa im lặng và tiếng động nhỏ lại. Tiếng xe vẫn có, nhưng nó lẫn vào nền nên não ít chú ý hơn. Đó là lý do người ta gọi đây là che tiếng ồn.
Âm thanh đều cũng không mang thông tin gì. Não không phải hiểu, không phải theo dõi, nên nó dễ chìm vào phía sau. Khác với một giọng kể chuyện, vẫn có lời để não xử lý.
Nhiều người ở phố đông, gần đường lớn, gần quán xá, kể rằng chỉ cần bật tiếng quạt hay tiếng mưa là ngủ được, dù ngoài kia vẫn ồn.
Ồn trắng, tiếng mưa, tiếng quạt khác nhau thế nào?
Ồn trắng là âm thanh chứa đều mọi cao độ, nghe như tiếng xì xì của ti vi mất sóng ngày xưa. Nó che tiếng ồn tốt, nhưng nhiều người thấy hơi chói tai.
Có những biến thể trầm hơn, nghe như tiếng thác xa hay tiếng gió, mà nhiều ứng dụng gọi bằng tên những màu khác. Phần lớn người nghe thấy những âm trầm này dễ chịu hơn ồn trắng nguyên bản.
Tiếng mưa, tiếng sóng, tiếng suối là âm thanh tự nhiên, có những biến đổi nhẹ, ít đều hơn ồn trắng nhưng nghe gần gũi hơn. Với người Việt, tiếng mưa trên mái và tiếng quạt máy gắn với rất nhiều ký ức tuổi thơ, nên tác dụng còn có thêm phần tâm lý.
Không có loại nào tốt nhất cho tất cả. Bạn thử vài đêm với mỗi loại, chọn cái làm mình thấy dễ chịu nhất.
Bật bao to và để bao lâu?
Nguyên tắc chung là nhỏ thôi, vừa đủ để che tiếng ồn bên ngoài, không phải to để át hết. Nếu phải nói to hơn bình thường mới nghe được người nằm cạnh, nghĩa là đang bật quá to.
Đặt loa cách giường một khoảng, đừng để sát đầu. Âm thanh vọng trong phòng sẽ đều và êm hơn.
Có người để suốt đêm, có người hẹn giờ. Âm thanh nền đều thì để suốt đêm ít gây tỉnh giấc hơn giọng nói, nhưng nếu bạn ngủ được mà không cần nó vào nửa đêm, hẹn giờ vài tiếng là đủ.
Nếu dùng ứng dụng trên điện thoại, chọn loại có thể lặp không ngắt quãng. Một đoạn mưa mười phút cứ hết là tắt rồi bật lại tạo ra khoảng im lặng đột ngột, đúng thứ mình đang tránh.
Một chiếc quạt máy cũng là máy tạo âm thanh nền miễn phí. Nếu bạn chỉ cần tiếng đều mà không cần gió, có thể quay quạt hướng ra tường. Cách này ông bà mình đã dùng từ lâu mà chẳng cần gọi tên.
Dùng cho trẻ nhỏ cần lưu ý gì?
Nhiều bố mẹ dùng tiếng ồn trắng hay tiếng mưa để ru em bé, vì tiếng đều đều gợi nhớ âm thanh trong bụng mẹ. Với nhiều bé, cách này có tác dụng.
Nhưng tai trẻ nhỏ nhạy hơn người lớn. Máy tạo âm thanh nên đặt xa nôi, không đặt trong nôi hay sát đầu bé, và âm lượng để thật nhỏ. Đây là lời khuyên thường được các bác sĩ nhi nhắc tới.
Không nên để máy chạy quá to suốt đêm cho bé. Khi bé đã ngủ say, có thể hạ nhỏ hoặc tắt dần.
Nếu bé ngủ không yên kéo dài, quấy khóc nhiều, bố mẹ nên hỏi bác sĩ nhi thay vì chỉ trông vào âm thanh. Có thể bé khó chịu vì một lý do khác cần được xem.
Khi nào âm thanh nền không phải là câu trả lời?
Nếu căn phòng quá ồn vì tiếng máy móc, quán xá sát vách tới khuya, âm thanh nền chỉ che được một phần. Lúc đó những giải pháp như rèm dày, gioăng cửa, đổi vị trí giường xa phía có tiếng ồn có thể hiệu quả hơn.
Có những người phụ thuộc vào âm thanh nền tới mức không có thì không ngủ được, đi đâu cũng phải mang theo. Không có gì sai, nhưng nếu muốn, bạn có thể tập giảm dần âm lượng qua nhiều tuần.
Và nếu bạn bị ù tai, nghe tiếng rít trong tai mỗi khi phòng yên tĩnh, âm thanh nền có thể giúp bạn dễ chịu hơn, nhưng vẫn nên đi khám tai mũi họng để biết nguyên nhân.
Tối nay, nếu nhà bạn ồn, thử bật tiếng mưa ở mức thật nhỏ, đặt loa ở góc phòng. Có khi bạn sẽ ngủ ngon như những đêm mưa ở quê ngày bé.
Câu hỏi thường gặp
Tiếng ồn trắng có hại cho tai không?
Ở âm lượng nhỏ thì không hại với người lớn. Vấn đề chỉ đến khi bật quá to trong nhiều giờ, nhất là với trẻ nhỏ. Hãy để mức vừa đủ che tiếng ồn bên ngoài.
Vì sao nhiều người Việt quen ngủ với tiếng quạt?
Vì nhiều người lớn lên ở nơi nóng, ngủ với quạt máy từ bé, tiếng quạt thành âm thanh nền quen thuộc gắn với giấc ngủ. Tiếng quạt cũng là một dạng âm thanh đều giúp che tiếng ồn.
Nên dùng loa hay tai nghe để nghe tiếng mưa khi ngủ?
Loa đặt cách giường thoải mái hơn và tốt cho tai hơn. Tai nghe chỉ nên dùng khi ngủ chung phòng với người không muốn nghe, và nên chọn loại mềm, âm lượng thấp.
Có nên để tiếng ồn trắng chạy suốt đêm cho em bé?
Nếu dùng, đặt máy xa nôi và để âm lượng nhỏ. Khi bé đã ngủ say có thể hạ nhỏ hơn hoặc tắt. Nếu bé ngủ không yên kéo dài, hãy hỏi bác sĩ nhi.
Âm thanh thiên nhiên có tốt hơn ồn trắng không?
Không hẳn tốt hơn, chỉ là nhiều người thấy dễ chịu hơn. Ồn trắng che tiếng ồn đều hơn, âm thanh thiên nhiên gần gũi hơn. Bạn thử cả hai để biết mình hợp loại nào.
