Nếu tăng tốc vừa phải, khoảng một phẩy hai tới một phẩy rưỡi lần, nhiều người vẫn hiểu tốt, nhất là với nội dung quen thuộc và giọng đọc rõ. Tăng tới gấp đôi trở lên, hay nghe những nội dung khó, nhiều ý mới, thì phần lớn người nghe bắt đầu hiểu kém đi, nhớ ít hơn và thấy mệt hơn.
Chào bạn, đây là Phát Thanh Số. Từ khi các ứng dụng cho chỉnh tốc độ, nhiều người có thói quen nghe gì cũng tăng tốc, để nghe được nhiều hơn trong cùng một khoảng thời gian. Có người thì thấy nghe nhanh như vậy là mất hết cái hay. Tập này mình bàn cho kỹ: tăng tốc được gì, mất gì, và lúc nào nên, lúc nào không.
Vì sao tai nghe nhanh được mà vẫn hiểu?
Khi một người nói chuyện bình thường, tốc độ nói chậm hơn khá nhiều so với tốc độ đầu óc mình xử lý lời nói. Vì thế khi nghe ai đó nói, đầu óc mình thường có những khoảng rảnh, đó là lúc mình hay nghĩ lan man sang chuyện khác.
Tăng tốc nhẹ lấp bớt những khoảng rảnh ấy. Với nhiều người, nghe nhanh hơn một chút còn làm họ tập trung hơn, vì đầu óc không có thời gian để trôi đi.
Các ứng dụng hiện đại cũng tăng tốc khá khéo, giữ nguyên cao độ giọng nên không bị the thé như băng cát-xét tua nhanh ngày xưa. Giọng vẫn là giọng người, chỉ nói nhanh hơn.
Nhưng đầu óc có giới hạn. Tới một tốc độ nào đó, các từ bắt đầu dính vào nhau, mình nghe được âm mà không kịp hiểu ý. Giới hạn này mỗi người một khác, và còn tuỳ nội dung.
Tăng tốc mất đi những gì?
Cái mất đầu tiên là cảm xúc. Một người kể chuyện giỏi dùng nhịp chậm, khoảng lặng, nhấn nhá để tạo cảm xúc. Tăng tốc là ép phẳng những thứ đó. Một đoạn truyện cảm động nghe ở tốc độ gấp rưỡi có khi chỉ còn là thông tin.
Cái mất thứ hai là thời gian suy nghĩ. Với nội dung có ý mới, lập luận phức tạp, mình cần vài giây để ngẫm. Nghe nhanh, ý sau đè lên ý trước trước khi kịp ngẫm.
Cái mất thứ ba là sự thư giãn. Nghe nhanh đòi hỏi tập trung hơn, nên dễ mệt hơn. Nếu bạn nghe để nghỉ ngơi, tăng tốc là đi ngược mục đích.
Nhiều người còn nhận ra nghe nhanh lâu ngày làm mình sốt ruột với người nói chậm ngoài đời. Đó là một tác dụng phụ đáng để ý.
Nội dung nào tăng tốc được, nội dung nào nên để nguyên?
Tăng tốc được: những tập tin tức, những tập trò chuyện có nhiều đoạn lan man, những nội dung bạn đã quen chủ đề, sách nói đọc chậm hơn tốc độ bạn thích. Với những thứ này, tăng nhẹ giúp tiết kiệm thời gian mà ít mất gì.
Nên để nguyên: truyện, tiểu thuyết, thơ, kịch truyền thanh, những nội dung mà giọng kể và nhịp là một phần của tác phẩm. Truyện ma mà nghe nhanh thì hết sợ, thơ mà nghe nhanh thì hết nhạc.
Nên để nguyên hoặc thậm chí giảm tốc: nội dung khó, kiến thức hoàn toàn mới, nghe bằng ngoại ngữ, giọng địa phương mình chưa quen. Lúc đó hiểu quan trọng hơn nhanh.
Trước giờ ngủ thì luôn để nguyên hoặc chậm. Mục đích lúc đó là thả lỏng, không phải tiết kiệm thời gian.
Tập tai quen dần nếu muốn nghe nhanh
Nếu bạn muốn nghe nhanh hơn cho những nội dung phù hợp, đừng nhảy ngay lên gấp đôi. Bắt đầu từ một phẩy một hay một phẩy hai lần, nghe vài ngày cho quen rồi mới tăng tiếp.
Dấu hiệu tốc độ vừa với bạn: nghe xong vẫn tóm tắt được ý chính, không phải tua lại liên tục, không thấy căng thẳng. Nếu phải tua lại nhiều, hoặc nghe xong không nhớ gì, hãy giảm xuống.
Mỗi giọng đọc có tốc độ gốc khác nhau. Một người nói vốn đã nhanh, tăng thêm thì quá sức. Một người đọc chậm rãi, tăng thêm lại vừa. Đừng đặt một tốc độ chung cho mọi thứ, hãy chỉnh theo từng chương trình.
Nhiều ứng dụng cho lưu tốc độ riêng cho từng chương trình. Tận dụng tính năng đó để không phải chỉnh đi chỉnh lại.
Một cách tập khác là nghe lại ở tốc độ nhanh những tập mình đã nghe ở tốc độ thường. Vì đã biết nội dung, tai có dịp làm quen với nhịp nhanh mà không sợ lỡ ý. Sau vài lần, khi nghe tập mới ở tốc độ đó, bạn sẽ thấy dễ chịu hơn hẳn.
Đừng để cuộc đua nghe nhiều làm mất cái hay của nghe
Có một áp lực vô hình trong thời nay: phải nghe nhiều, đọc nhiều, biết nhiều. Tăng tốc trở thành cách để chạy theo áp lực đó. Nhưng nghe ba mươi cuốn sách mỗi năm mà không nhớ gì có khi không bằng nghe mười cuốn mà thấm.
Tốc độ nên là công cụ, không phải mục tiêu. Có những lúc nhanh để xong việc, có những lúc chậm để cảm nhận.
Thỉnh thoảng thử nghe một tập ở tốc độ bình thường, thậm chí chậm hơn một chút, và chú ý vào giọng người kể. Bạn sẽ thấy có những thứ trước giờ mình đã bỏ lỡ.
Hôm nay, bạn thử xem các chương trình mình hay nghe đang để tốc độ bao nhiêu, và tự hỏi: mình nghe chương trình này để biết, hay để thưởng thức. Câu trả lời sẽ cho bạn biết nên chỉnh thế nào.
Câu hỏi thường gặp
Nghe gấp đôi tốc độ có hiểu được không?
Một số người quen tai vẫn hiểu được với nội dung dễ và giọng rõ, nhưng phần lớn người nghe bắt đầu hiểu kém và mệt ở tốc độ này. Với nội dung mới hoặc khó, không nên nghe nhanh như vậy.
Tốc độ nào là hợp lý cho người mới?
Bắt đầu từ tốc độ bình thường hoặc tăng nhẹ một chút. Nếu thấy dễ chịu và vẫn hiểu tốt sau vài ngày, có thể tăng thêm từng bậc nhỏ.
Nghe chậm lại có ích khi nào?
Khi nghe ngoại ngữ, nghe giọng địa phương chưa quen, nghe nội dung rất khó, hoặc người lớn tuổi nghe sách. Giảm tốc một chút giúp hiểu rõ hơn mà không phải tua lại nhiều.
Tăng tốc có làm giọng bị méo không?
Ứng dụng hiện đại thường giữ cao độ giọng khi tăng tốc nên giọng vẫn tự nhiên. Ở tốc độ rất cao, giọng có thể nghe hơi gấp và mất tự nhiên.
Nghe nhanh lâu ngày có ảnh hưởng gì không?
Một số người nhận thấy mình trở nên sốt ruột với người nói chậm ngoài đời, hoặc khó thưởng thức những nội dung chậm. Thỉnh thoảng nghe ở tốc độ bình thường giúp cân bằng lại.
